AkzoNobel en PFAS: lopende dossiers in Nederland

AkzoNobel is een van de grootste verf- en coatingfabrikanten ter wereld, met het hoofdkantoor in Amsterdam en meerdere productielocaties verspreid over Nederland. Door het gebruik van fluorhoudende grondstoffen in industriele coatings staat het concern al jaren in de schijnwerpers van toezichthouders en omgevingsdiensten. PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) duiken op in vergunningendossiers, in bodemonderzoeken bij saneringen en in de Europese discussie over een algeheel restrictievoorstel.

De aandacht voor het concern is in 2025 en 2026 verder toegenomen. De ILT scherpt het toezicht op industriele PFAS-lozingen aan, AkzoNobel heeft de sluiting van enkele Nederlandse fabrieken aangekondigd en tegelijkertijd lanceert het bedrijf actief PFAS-vrije productlijnen. Hieronder een overzicht van de lopende dossiers, gebaseerd op publieke bronnen van het RIVM, de ILT, omgevingsdiensten en het bedrijf zelf.

Dit artikel beperkt zich tot wat openbaar geverifieerd kan worden. Niet elk fabriekssluiting of milieuonderzoek is direct PFAS-gerelateerd, en AkzoNobel publiceert geen volledige PFAS-emissieregistratie per locatie. Waar onduidelijkheid bestaat, wordt dat expliciet vermeld.

De Nederlandse footprint van AkzoNobel

AkzoNobel heeft in Nederland productielocaties in onder andere Sassenheim, Groot-Ammers, Wapenveld en R&D-faciliteiten in Sassenheim en Deventer. In Sassenheim zit een groot research- en developmentcomplex en een productielocatie voor poedercoatings en speciale industriele verven. Groot-Ammers maakt decoratieve verven, voornamelijk onder het Sikkens- en Flexa-merk. Wapenveld richt zich op industriele coatings.

Niet elke vestiging gebruikt dezelfde grondstoffen. PFAS-stoffen zijn in de coatingsindustrie historisch ingezet voor hun watervrije en vetafstotende eigenschappen, voor hittebestendigheid en voor de chemische stabiliteit van fluorpolymere bindmiddelen. Bij decoratieve verven (zoals in Groot-Ammers) is PFAS-gebruik minder gangbaar dan bij hoogwaardige industriele coatings, can-coatings of architecturale poedercoatings.

De ondernemingsraad en omgevingsdiensten weten welke ZZS-stoffen (Zeer Zorgwekkende Stoffen) op welke locatie geregistreerd zijn. Bedrijven moeten sinds 2016 informatie over hun ZZS-emissies aanleveren bij het bevoegd gezag, en rapporteren via het elektronisch milieujaarverslag (e-MJV). Een overzicht van vergunde PFAS-emissies in Nederland is opgesteld door de Rijksoverheid in oktober 2023; meer informatie staat in de Inventarisatie vergunde PFAS-emissies (Rijksoverheid, 2023).

Sassenheim: stankoverlast en PFAS-zorgen

Het AkzoNobel-complex in Sassenheim ligt midden in de Bollenstreek en heeft de afgelopen jaren regelmatig stof opgeleverd in de lokale media. Omwonenden klaagden over stankoverlast en vroegen zich af of er gevaarlijke stoffen vrijkwamen. Volgens de gemeente Teylingen, die zich baseerde op metingen, zijn er op de lange termijn geen gezondheidsschadelijke effecten van uitstoot bij AkzoNobel Sassenheim aangetoond, hoewel het stankvraagstuk nader is onderzocht.

De vergunningverlening voor lozingen op het oppervlaktewater rond Sassenheim valt onder het Hoogheemraadschap van Rijnland. Rijnland geeft op zijn website aan dat sinds 2018 elke vergunningaanvraag kritisch wordt beoordeeld op de aanwezigheid van Zeer Zorgwekkende Stoffen, inclusief PFAS. Bij baggerwerkzaamheden wordt eveneens routinematig op PFAS gemeten. Bedrijven moeten in hun vergunningaanvraag de aard, samenstelling, eigenschappen en herkomst van afvalstoffen documenteren plus de maatregelen om lozingen te voorkomen of te beperken (Hoogheemraadschap Rijnland over PFAS).

Of er specifieke PFAS-lozingsvergunningen voor de Sassenheim-locatie actief zijn, wordt niet centraal openbaar gepubliceerd. Een aanvraag of vergunning kan opgevraagd worden via de bekendmakingen op de Rijnland-website of via een Woo-verzoek bij de provincie Zuid-Holland en de Omgevingsdienst West-Holland.

Groot-Ammers: bodemsanering met PFAS-meting

In Groot-Ammers (Zuid-Holland) ligt een productielocatie voor decoratieve verven. Bij werkzaamheden aan een olie-benzineafscheider werd door een onderaannemer een bodemverontreiniging ontdekt. Adviesbureau Antea Group voerde vervolgens een bodemonderzoek uit waarbij ook op PFAS is gemeten. De aanleiding was een lekkage van de afscheider, waardoor 50 vierkante meter bodem en 75 vierkante meter grondwater verontreinigd raakten met minerale olie en aromaten.

Antea Group ontwikkelde in overleg met de omgevingsdienst een saneringsplan: ontgraven van de verontreinigde grond, gecombineerd met grondwaterzuivering via een olie-waterscheider en een stripper met actieve kool. Volgens Antea was binnen drie werkdagen het grootste deel teruggebracht tot streefwaarden (Antea Group: bodemsanering bij AkzoNobel).

Het PFAS-onderdeel van het bodemonderzoek bleek niet de hoofdoorzaak van deze verontreiniging, maar laat wel zien dat PFAS standaard wordt meegenomen in elk grondonderzoek bij industrie. Sinds het Tijdelijk Handelingskader PFAS uit 2019, en de geactualiseerde achtergrondwaarden van het RIVM, geldt dat geen grond met meer dan 1,4 microgram PFOS per kilogram droge stof verzet of toegepast mag worden zonder aanvullende toets.

Wapenveld: aangekondigde sluiting

In mei 2025 maakte AkzoNobel bekend de productielocatie in Wapenveld (Heerde, Gelderland) te willen sluiten als onderdeel van een meerjarig herstructureringsprogramma. Ook de Belgische vestiging Machelen valt onder dat programma. AkzoNobel positioneert de stap als optimalisatie van de industriele Europese voetafdruk; concrete einddata en aantallen werknemers worden in vervolgcommunicatie bekendgemaakt (AkzoNobel persbericht over Europese transformatie).

Voor PFAS-dossiers betekent een fabriekssluiting twee dingen. Ten eerste verdwijnt een mogelijk emissiepunt: indien er PFAS-gerelateerde vergunningen lopen, zullen die op termijn worden ingetrokken. Ten tweede wordt bij sluiting standaard een eindsituatie-bodemonderzoek vereist. Wettelijk vastgelegd in de Omgevingswet en de Wet bodembescherming moet de bedrijfsterreinhouder aantonen of bodem en grondwater significant zijn aangetast tijdens de bedrijfsvoering. Komen daarbij verhoogde PFAS-waarden naar boven, dan volgt een saneringsplicht of een gedoogd-restprogramma met monitoring.

De omgevingsdienst Veluwe-IJssel-Vallei en de provincie Gelderland zijn voor Wapenveld de bevoegde gezagen. Hun publicaties zijn de plaats om eventuele bodem- en lozingsdossiers te volgen.

Hoe AkzoNobel de PFAS-restrictie voorbereidt

Tegelijk met de zorgen over emissies werkt AkzoNobel actief aan PFAS-vrije alternatieven. In september 2024 lanceerde het concern Accelshield 300, een hoogwaardige binnencoating voor aluminium drankblikken die expliciet wordt aangeprijsd als vrij van bisfenolen, styreen, PFAS en formaldehyde. Verder investeert AkzoNobel ongeveer 32 miljoen euro in een nieuwe productielocatie in het Spaanse Vilafranca del Penedes voor PFAS- en bisfenol-vrije can-coatings, primair gericht op klanten in EMEA.

Deze stap is direct verbonden aan de PFAS-restrictie zoals die nu binnen ECHA en de Europese Commissie wordt voorbereid. De vijf indienende landen (Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen) dienden in januari 2023 het voorstel in, en in 2025 wordt verder gewerkt aan sectorale uitwerkingen door de risk assessment- en socio-economic-comites van ECHA. Coatingfabrikanten anticiperen op een mogelijke restrictie door reeds nu PFAS-vrije productlijnen op de markt te brengen, omdat overgangstermijnen voor non-essentiele toepassingen kort kunnen zijn (ECHA hot topic PFAS).

Een complicatie blijft fluorpolymeren. AkzoNobel houdt productlijnen aan zoals Interpon D3000 Fluoromax, een fluorpolymeer-poedercoating voor architecturale toepassingen die voldoet aan AAMA 2605-13. Fluorpolymeren behoren chemisch tot de PFAS-familie, maar de industrie betoogt dat ze als polymers of low concern zouden moeten worden uitgezonderd vanwege hun hoge molecuulgewicht en lage mobiliteit.

Toezicht door ILT en omgevingsdiensten in 2025-2026

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) heeft in 2025 expliciet aangekondigd de komende jaren scherpere keuzes te maken met meer aandacht voor milieu, waaronder PFAS-toezicht. Een belangrijke ondersteuning daarbij komt van het RIVM-rapport "PFAS-metingen in rioolwaterzuiveringen" uit juni 2025: dat onderzoek geeft de ILT nieuwe inzichten om industriele PFAS-lozingen op te sporen door te vergelijken tussen huishoudelijk en industrieel afvalwater (ILT-nieuwsbericht 11 juni 2025).

Per 4 december 2025 inspecteert de ILT bovendien op naleving van het verbod op PFAS-houdend blusschuim. Bedrijven die geen transitieplan kunnen aantonen, kunnen sancties verwachten. Dat raakt indirect ook AkzoNobel-locaties: industriele productiesites met grote opslagen brandbare grondstoffen werken vaak met blussystemen die nog AFFF-resten kunnen bevatten.

Op regionaal niveau voeren de omgevingsdiensten het dagelijkse toezicht uit. Van de 29 omgevingsdiensten in Nederland gaven er 24 informatie aan de Rijksoverheid voor de PFAS-emissie-inventarisatie; 19 daarvan meldden geen vergunde PFAS-emissies te hebben of dat dit niet uit hun systemen herleidbaar was. Dat betekent niet dat er geen PFAS wordt geloosd, maar wel dat de registratie verre van uniform is. Het ministerie van IenW werkt aan een vollediger registratie van PFAS-emissies.

Wat omwonenden en burgers kunnen doen

Burgers die zich zorgen maken over een AkzoNobel-locatie in hun directe omgeving hebben verschillende mogelijkheden. Bekendmakingen van vergunningverleningen zijn openbaar via officielebekendmakingen.nl en via de website van de relevante omgevingsdienst. Daar staan zes weken inzagetermijnen voor zienswijzen, en bezwaarmogelijkheden bij verlening.

Daarnaast kunnen omwonenden waarnemingen melden via de PFAS-kaart. Op de kaart van PFASkaartNederland.nl staan bekende vervuilingsbronnen en kunnen meldingen via het meldformulier worden toegevoegd. Ook bestaat de mogelijkheid een PFAS-bloedtest aan te vragen via de huisarts in geregistreerde hotspot-gebieden, mits er een aantoonbare verhoogde blootstelling is. De achtergrondwaarden voor heel Nederland zijn te vinden in het overzicht PFAS in de grond.

Voor wie meer wil weten over de algemene Nederlandse PFAS-situatie en de andere grote industriedossiers (zoals Chemours in Dordrecht en de Westerschelde) is er meer achtergrondinformatie beschikbaar via de overzichtspagina PFAS in Nederland. Het RIVM publiceert geregeld nieuwe rapportages op de actualiteitenpagina PFAS, met onder meer de bloedwaardenmetingen, drinkwateronderzoek en sectorale emissie-inventarisaties.

Hoe transparant is AkzoNobel zelf?

AkzoNobel publiceert jaarlijks een Sustainability Report, waarin de eigen milieuprestaties op concernniveau worden gerapporteerd. Het bedrijf communiceert daarin en in productlanceringen over het uitfaseren van PFAS uit toepassingen waar dat kan. Specifieke emissiecijfers per Nederlandse locatie worden in dit rapport echter niet uitgesplitst. De NL-locaties verschijnen wel als entiteiten in het concernrapport en in de e-MJV-registratie, maar gegevens daarvan zijn pas via een omgevingsvergunning of een Woo-verzoek volledig op te vragen.

Voor stakeholders is het Sustainability Report te vinden op de corporate website van AkzoNobel. Wie de Nederlandse locaties specifiek wil monitoren, doet er goed aan de bekendmakingen van de Omgevingsdienst West-Holland (Sassenheim), Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid (Groot-Ammers) en Omgevingsdienst Veluwe-IJssel-Vallei (Wapenveld) in de gaten te houden. Daar verschijnen de actuele besluiten over PFAS-houdende lozingen, ZZS-meldingen en bodemsaneringen.

De juridische realiteit voor AkzoNobel verandert in 2026. Met de aanstaande EU-restrictie op PFAS, de strengere ILT-handhaving en de aangekondigde sluitingen van Wapenveld en Machelen zal het PFAS-portfolio van het bedrijf de komende jaren aanzienlijk veranderen. Of dat ook leidt tot lagere lozingen op de overgebleven locaties, hangt af van de productmix die daar overblijft en de invulling van het ECHA-restrictievoorstel.