Greenpeace: kraanwater van een derde van Nederland boven RIVM-advieswaarde

Greenpeace publiceerde op 22 september 2026 een analyse van de PFAS-metingen die de tien Nederlandse drinkwaterbedrijven zelf uitvoeren. De uitkomst: het kraanwater van ruim een derde van de Nederlanders bevat meer PFAS dan de advieswaarde die het RIVM hanteert. In Zaandam en IJmuiden werd 14,3 nanogram per liter gemeten, ruim drie keer die advieswaarde. Tegelijk voldoet al dat water gewoon aan de wettelijke norm. Dat klinkt tegenstrijdig, en het verklaart waarom de berichten van vandaag zo verwarrend zijn.

Twee getallen die vaak door elkaar lopen

Er zijn twee waarden in omloop, en ze betekenen iets heel anders.

100 nanogram per liter is de wettelijke norm. Sinds 12 januari 2026 geldt in de hele Europese Unie de drinkwaterrichtlijn (EU) 2020/2184, in Nederland omgezet in het Drinkwaterbesluit. Die stelt een somnorm van 0,1 microgram per liter voor twintig specifieke PFAS-verbindingen, oftewel 100 nanogram, en daarnaast een vangnetnorm van 0,5 microgram per liter voor PFAS-totaal. Komt een drinkwaterbedrijf daarboven, dan moet het ingrijpen. Geen enkel leveringsgebied in Nederland zit op dit moment boven die norm.

4,4 nanogram per liter is een richtwaarde van het RIVM, en dus geen wet. Die geldt in Nederland sinds oktober 2022 en is uitgedrukt in PFOA-equivalenten, zodat de verschillende PFAS-soorten naar hun schadelijkheid kunnen worden opgeteld. Het verschil van een factor twintig komt doordat het RIVM naar iets anders kijkt dan de wetgever: niet alleen naar je kraan, maar naar alles bij elkaar. Het rekent terug vanuit de gezondheidskundige grenswaarde van de EFSA, gaat uit van iemand van 70 kilo die twee liter water per dag drinkt, en reserveert daarvan 20 procent voor drinkwater. De rest van de ruimte is nodig voor de PFAS die je via voedsel, verpakkingen, huisstof en cosmetica binnenkrijgt. Wat er dan voor je kraan overblijft, is die 4,4 nanogram.

Dat die ruimte krap is, komt vooral door je bord. Het RIVM rekende in 2023 uit dat Nederlanders via voedsel gemiddeld drie keer zoveel PFAS binnenkrijgen als via drinkwater, en dat voedsel en drinkwater samen boven de gezondheidskundige grenswaarde uitkomen.

Boven de advieswaarde zitten betekent dus niet dat je kraanwater de norm overschrijdt, en het betekent ook niet dat je acuut gevaar loopt. Het betekent dat het drinkwater een groter deel van je totale PFAS-ruimte opsoupeert dan het RIVM wenselijk vindt.

Wat er precies gemeten is

De cijfers komen niet uit een nieuw meetprogramma. Greenpeace heeft de metingen samengebracht die de drinkwaterbedrijven al doen en publiceren. Drinkwaterbedrijven PWN en Waternet lieten in reactie weten dat de cijfers gebaseerd zijn op hun eigen metingen, dat de uitkomst voor hen dus niet nieuw is en dat ze het serieus nemen.

Het beeld verschilt sterk per regio, omdat het uitmaakt waar je water vandaan komt. Bedrijven die oppervlaktewater gebruiken, zoals water uit de Rijn of de Maas, meten hogere waarden dan bedrijven die diep grondwater oppompen. Een greep uit de gepubliceerde cijfers:

• Zaandam en IJmuiden: 14,3 nanogram per liter, ruim drie keer de advieswaarde
• Alkmaar en Den Helder: ongeveer tweeënhalf keer de advieswaarde
• Amsterdam: ruim twee keer de advieswaarde
• In Noord-Holland krijgt volgens Greenpeace 95 procent van de inwoners water boven de advieswaarde
• Zeeuws-Vlaanderen 6,9 en Schouwen-Duiveland 5,2 nanogram per liter, terwijl Midden-Zeeland op 0,1 en Tholen tussen 0,0 en 0,2 zit

Die laatste twee regels laten zien hoe groot de verschillen binnen één provincie kunnen zijn. Het heeft weinig zin om te praten over "PFAS in Nederlands kraanwater" als landelijk gemiddelde. Het gaat om jouw leveringsgebied, en dat volgt niet de gemeentegrens maar het leidingnet.

Wat je hier zelf mee kunt

Wil je weten wat er in jouw kraanwater zit, dan zijn er twee routes. Je drinkwaterbedrijf publiceert de meetwaarden van jouw leveringsgebied, meestal op postcode te vinden. Greenpeace heeft daarnaast een postcodecheck gepubliceerd op basis van dezelfde gegevens.

Overweeg je een filter, lees dan eerst welk type waterfilter PFAS daadwerkelijk verwijdert. Niet elk filter doet dat, en het verschil tussen een koolstoffilter en omgekeerde osmose is groot. Ook nuttig: flessenwater is niet automatisch schoner.

Gaat het je niet om de kraan maar om de grond onder je huis, bijvoorbeeld omdat je groenten uit eigen tuin eet of een huis gaat kopen, dan is dat een andere vraag met andere gegevens. Daarvoor kun je op deze site je adres controleren.

Wat dit niet zegt

Drie dingen blijven in de berichtgeving nogal eens hangen die er niet in staan. Het water overschrijdt de wettelijke norm niet. De metingen zijn niet nieuw, ze waren al openbaar. En een hogere waarde in jouw leveringsgebied zegt niets over de PFAS in de bodem van jouw tuin, want dat is een andere bron en een ander meetnet.