PFAS in het bloed: wat zegt het RIVM-onderzoek?

Op 3 juli 2025 publiceerde het RIVM het briefrapport 2025-0094, het eerste landelijke onderzoek naar PFAS in het bloed van Nederlanders. De conclusie liegt er niet om: in vrijwel alle bloedmonsters zijn minimaal zeven verschillende PFAS-stoffen aangetroffen, en bij bijna de hele bevolking ligt de gemeten waarde boven de gezondheidskundige grenswaarde van de Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA.

Het onderzoek bevestigt wat eerdere regionale studies al lieten zien: PFAS is alomtegenwoordig en stapelt zich op in het menselijk lichaam. Tegelijkertijd zijn er duidelijke regionale verschillen. Inwoners van Dordrecht en het Westerschelde-gebied hebben aantoonbaar hogere concentraties dan de rest van Nederland. In dit artikel zetten we de belangrijkste cijfers uit het rapport op een rij, leggen we uit wat de waarden betekenen en bespreken we wat het RIVM en de GGD adviseren.

De resultaten van een tweede meetronde, op basis van bloedmonsters uit 2025, worden later in 2026 verwacht. Daarmee krijgt Nederland voor het eerst inzicht in de trend: dalen de PFAS-concentraties nu de uitstoot van bekende bronnen wordt aangescherpt, of stagneren ze?

Hoe is het RIVM-onderzoek opgezet?

Het RIVM-bloedonderzoek bestaat uit twee sporen die elkaar aanvullen. Het eerste spoor is het landelijke referentieonderzoek uit briefrapport 2025-0094. Daarvoor analyseerde het RIVM 1.487 bloedmonsters uit zijn eigen PIENTER-3-onderzoek, verzameld in 2016 en 2017. Het tweede spoor is het lopende omwonendenonderzoek rond Chemours in Dordrecht en de Westerschelde, onderdeel van het PFAS-onderzoeksprogramma dat het RIVM in opdracht van de ministeries van IenW, VWS en LVVN uitvoert.

Voor het landelijke onderzoek zijn 28 verschillende PFAS-stoffen gemeten. Deelnemers werden geselecteerd uit twee aandachtsregio's en de rest van Nederland: Dordrecht (n = 62), Vlissingen (n = 83) en Reimerswaal (n = 96) voor de regio Westerschelde, plus 1.246 deelnemers uit 38 andere gemeenten als landelijke referentiegroep. Door deze opzet kan het RIVM zowel een gemiddelde voor de Nederlandse bevolking geven als de regio's vergelijken met de rest van het land.

Belangrijk om te weten: de monsters dateren uit 2016-2017. Dat betekent dat het rapport een momentopname is van de blootstelling van bijna een decennium geleden. Voor een actueler beeld onderzoekt het RIVM op dit moment monsters die in 2025 in samenwerking met Sanquin zijn afgenomen. De eerste resultaten van die vervolgmeting worden in de loop van 2026 gepubliceerd.

De belangrijkste cijfers uit rapport 2025-0094

De meest opvallende uitkomst is dat bij bijna de hele Nederlandse bevolking de som van vier PFAS-stoffen (PFOA, PFNA, PFHxS en PFOS) boven de EFSA-grenswaarde van 6,9 ng/ml bloed ligt. PFOS heeft veruit de hoogste concentratie, gevolgd door PFOA.

De cijfers laten zien dat zelfs in regio's zonder bekende lokale bron de PFAS-belasting hoog is. Dat komt doordat PFAS in vrijwel het hele milieu zit: in voedsel, drinkwater, huisstof en consumentenproducten. Voor meer achtergrond over deze stoffen, lees ons artikel over het verschil tussen PFOS, PFOA en GenX.

Regionale verschillen: Dordrecht en Westerschelde

Twee regio's springen er duidelijk uit. In het gebied rond Chemours Dordrecht is de PFOA-concentratie aantoonbaar hoger dan het landelijk gemiddelde. Dat past bij de uitstoot-historie van de fabriek (voorheen DuPont), die decennialang PFOA gebruikte voor de productie van Teflon. GenX (HFPO-DA), de stof die PFOA na 2012 verving, werd in de Dordtse monsters uit 2016-2017 niet aangetroffen; dat past bij de veel kortere verblijftijd van GenX in het lichaam.

In de regio rond de Westerschelde, met name in Vlissingen en Reimerswaal, is de PFOS-concentratie verhoogd. Onderzoekers wijzen naar de chemische industrie in Antwerpen (3M Zwijndrecht) en de vervuiling van de Westerschelde als belangrijkste bronnen. Het RIVM concludeerde eerder al dat de PFAS-belasting rond de Westerschelde deels via lokaal voedsel (vis, schaal- en schelpdieren, groenten uit eigen tuin) bij de mens terechtkomt.

Het RIVM benadrukt dat de verschillen statistisch significant zijn, maar dat ook in deze regio's de spreiding groot is. Niet iedere inwoner van Dordrecht heeft hoge waarden; sommige bewoners scoren juist lager dan het landelijk gemiddelde. Hoe lang iemand in het gebied heeft gewoond, of hij of zij groente uit eigen tuin eet en of er water uit eigen put wordt gebruikt, beïnvloedt de uitkomst sterk.

Wat betekent de EFSA-grenswaarde van 6,9 ng/ml?

De grens van 6,9 ng/ml komt voort uit het wetenschappelijk advies van EFSA uit 2020. EFSA stelde een tolerable weekly intake (TWI) vast van 4,4 ng per kilogram lichaamsgewicht per week voor de som van PFOA, PFNA, PFHxS en PFOS. Het bloedconcentratieniveau van 6,9 ng/ml is afgeleid van die TWI als referentiepunt waaronder geen gezondheidseffecten verwacht worden.

De grenswaarde is vooral gebaseerd op het meest gevoelige effect dat in onderzoek is gevonden: een verminderde antilichaamrespons na vaccinatie bij kinderen. Andere mogelijke effecten boven de grens zijn een verhoogd cholesterolgehalte, een lager geboortegewicht en een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker bij langdurig hoge blootstelling.

Belangrijk voor de interpretatie: een individuele overschrijding betekent niet dat iemand ziek wordt of zal worden. De waarde is een populatiegrens. Op groepsniveau is bij overschrijding een verhoogd risico aanwezig, maar voor één persoon zegt het cijfer weinig over zijn of haar persoonlijke gezondheidsverloop. Toch is het feit dat, afhankelijk van de rekenmethode, 71 tot 99% van de volwassenen erboven zit reden voor het RIVM om aan te dringen op het verminderen van de blootstelling.

Welke gezondheidseffecten worden onderzocht?

Tot eind 2027 voert het RIVM in opdracht van het kabinet een breed gezondheidsonderzoek uit in de regio's rond Chemours en de Westerschelde. Doel is na te gaan of bepaalde aandoeningen daar vaker voorkomen dan elders. Onderzochte effecten zijn onder andere:

• Schildklierfunctie: PFAS kan de productie van schildklierhormonen verstoren
• Cholesterol en lipidenprofiel: bij hogere PFAS-waarden meten artsen vaker een verhoogd cholesterol
• Immuunsysteem: verminderde antilichaamrespons na vaccinaties (vooral relevant bij kinderen)
• Geboortegewicht en zwangerschapsuitkomsten: zie ook ons artikel over PFAS en zwangerschap
• Bepaalde kankervormen: met name nier- en testiskanker bij zeer hoge en langdurige blootstelling (PFOA)
• Leverenzymen en nierfunctie: afwijkende waarden bij hoge blootstelling

Het GGD-traject in Zuid-Holland Zuid en Zeeland werkt met huisbezoeken, vragenlijsten en, bij specifieke deelgroepen, aanvullend bloedonderzoek. Tussentijdse bevindingen worden via het PFAS-onderzoeksprogramma van het RIVM gepubliceerd.

Kan ik mijn eigen bloed laten testen?

Een individuele PFAS-bloedtest is in Nederland niet onmogelijk, maar de GGD en het RIVM raden het over het algemeen af. De belangrijkste reden: een uitslag levert geen handelingsperspectief op. Er bestaat geen behandeling waarmee PFAS sneller uit het lichaam verwijderd kan worden, en een individueel cijfer zegt weinig over de eigen gezondheidsrisico's.

Wie toch laat testen heeft de volgende opties:

• Via een commercieel laboratorium: kosten circa 169 tot 199 euro per analyse van 27 PFAS-stoffen
• Aanbieders zoals World Health Laboratories (Bunnik) en testenoppfas.nl van Normec Groen Agro Control werken met een thuisafnameset (Tasso) die je per post terugstuurt
• De zorgverzekeraar vergoedt de test in de regel niet, omdat het geen erkende medische diagnostiek is
• Via je huisarts kun je de uitslag laten interpreteren, al is de medische waarde beperkt

De GGD adviseert wel om contact op te nemen als je langdurig in een hotspot hebt gewoond én concrete gezondheidsklachten hebt die je in verband brengt met PFAS. Voor omwonenden van Chemours bestaat een specifiek meldpunt via GGD Zuid-Holland Zuid. Wie wil weten of de eigen woonomgeving een verhoogd risico vormt, kan terecht op de PFAS-kaart van Nederland of een verdacht gebied melden.

Hoe verloopt de uitscheiding van PFAS uit het lichaam?

Een centraal probleem bij PFAS is de extreem lange halfwaardetijd in het menselijk lichaam. Voor de bekendste stoffen ligt die op:

De helft van een opgenomen hoeveelheid PFOS verlaat het lichaam dus pas na vijf jaar. Daardoor stapelt de stof zich op zodra de dagelijkse blootstelling de uitscheidingscapaciteit overschrijdt. Vrouwen scheiden PFAS gemiddeld iets sneller uit door menstruatie en bevalling, wat betekent dat een deel van de last bij baby's en jonge kinderen terechtkomt via placenta en borstvoeding.

De korte halfwaardetijd van GenX wordt vaak aangevoerd als argument dat de stof minder schadelijk zou zijn dan PFOA. Het RIVM en EFSA wijzen er echter op dat een snelle uitscheiding niet hetzelfde is als geen risico: GenX heeft een eigen toxisch profiel en de Europese ECHA stelde in 2019 al vast dat het een zeer zorgwekkende stof is.

Wat doet de overheid met de RIVM-resultaten?

De cijfers uit het bloedonderzoek hebben directe beleidsmatige gevolgen. In 2025 en 2026 zijn onder andere de volgende stappen gezet of aangekondigd:

• Aanscherping van de drinkwaternorm: per 12 januari 2026 geldt in heel de EU de drinkwaterrichtlijn met een limiet van 0,1 µg/l voor de som van twintig PFAS, ook in Nederlandse drinkwaterbronnen
• Steun voor het Europese restrictiedossier: Nederland is mede-indiener van het breed PFAS-verbod dat onder REACH bij ECHA ligt; besluitvorming wordt in 2026-2027 verwacht (zie ook ons artikel over het Europese PFAS-verbod)
• Strengere lozingsvergunningen voor Chemours, met de provincie Zuid-Holland als bevoegd gezag en DCMR als toezichthouder
• Uitbreiding van de monitoring in voedsel, eieren, vis en moestuingrond door NVWA en RIVM
• Het PFAS-onderzoeksprogramma van het RIVM (2023-2026) brengt in kaart via welke routes mensen PFAS binnenkrijgen en hoe die blootstelling omlaag kan

De Tweede Kamer heeft het kabinet meermalen om snellere actie gevraagd, met name rond Chemours. In september 2023 oordeelde de rechtbank Rotterdam in een tussenvonnis dat Chemours en DuPont aansprakelijk zijn voor de schade door de PFOA-uitstoot tussen 1984 en 1998, in een zaak van de gemeenten Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden; een uitspraak die de juridische positie van omwonenden versterkt.

Hoe blijf ik op de hoogte van nieuwe metingen?

Voor wie zijn of haar woonomgeving wil volgen zijn er meerdere openbare datasets beschikbaar. Het Waterkwaliteitsportaal van het Informatiehuis Water publiceert meetdata van Rijkswaterstaat en de waterschappen over PFAS in oppervlaktewater. De provinciale omgevingsdiensten (DCMR voor Zuid-Holland, RUD Zeeland) doen luchtmetingen rond bekende bronnen en stellen rapporten online beschikbaar.

Het RIVM bundelt alle nieuwe rapporten op de actueel-pagina van het PFAS-dossier. Daar verschijnen ook de resultaten van het 2025-vervolgonderzoek zodra die in de loop van 2026 gepubliceerd worden. Voor lokale meldingen, zoals een vermoede PFAS-vervuiling op een industrieterrein of bij een vroegere blusoefening, kun je terecht op de PFAS-informatiepagina van PFASkaartNederland.nl. Eigen waarnemingen of bekende hotspots in jouw omgeving kun je via het meldpunt aan onze kaart toevoegen, zodat het overzicht voor andere bezoekers vollediger wordt.