PFAS-claims indienen: schadevergoeding van vervuilers

Rond Chemours in Dordrecht, 3M in Zwijndrecht-Antwerpen en de Westerschelde lopen in 2026 meerdere juridische procedures van burgers, gemeenten en de Nederlandse staat tegen PFAS-vervuilers. De rechtbank Rotterdam oordeelde al in september 2023 in een tussenvonnis dat Chemours en voorganger DuPont onrechtmatig hebben gehandeld door PFOA-uitstoot tussen 1984 en 1998. Dat vonnis opende de deur voor schadevergoedingsclaims van direct gedupeerden.

Voor omwonenden, eigenaren van vervuilde grond en bedrijven die schade leden, betekent dit dat een individuele of collectieve claim juridisch kansrijker is dan ooit. Dit artikel zet uiteen welke claims op dit moment lopen, hoe de WAMCA-procedure (Wet Afwikkeling Massaschade in Collectieve Actie) werkt en welke stappen je nu kunt zetten om je rechten te beschermen.

Het tussenvonnis tegen Chemours: wat is er besloten?

Op 27 september 2023 deed de rechtbank Rotterdam een tussenvonnis in de civiele procedure die de gemeenten Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden in 2018 startten tegen Chemours en DuPont. De rechter stelde vast dat de PFOA-uitstoot via de lucht in de periode 1 juli 1984 tot 2 maart 1998 onrechtmatig was. Een belangrijk argument: Chemours en DuPont hebben bij vergunningaanvragen relevante informatie over de schadelijke effecten van PFOA achtergehouden.

Voor de periode vóór 1 juli 1984 en ná 2 maart 1998 oordeelde de rechter dat sprake is van inbreuk op het eigendomsrecht van gemeenten, mits er aantoonbaar PFOA-deeltjes op gemeentelijke percelen zijn beland in zo'n hoeveelheid dat verwijdering nodig is. De fabriek is dan aansprakelijk voor de opruimingskosten. Over de periode 1998 tot 2012 (toen het PFOA-gebruik stopte) wordt nog geprocedeerd.

Voor individuele omwonenden is dit relevant: het vonnis bevestigt dat de uitstoot juridisch kwalificeert als onrechtmatige daad. Dat betekent dat ook particulieren met aantoonbare schade — bijvoorbeeld waardedaling van een woning of bewezen gezondheidsklachten — een aansprakelijkheidsgrond hebben. Meer details over de procedure staan op de pagina van de Rechtspraak over Chemours.

Stichting PFAS Vrij Green Claim: massaclaim namens bewoners

Naast de gemeenteclaim kondigde Stichting PFAS Vrij Green Claim in maart 2026 een aparte civiele procedure aan. De stichting eist dat Chemours per direct stopt met PFAS-uitstoot én dat omwonenden in en rond Dordrecht een schadevergoeding krijgen voor aantasting van hun leefomgeving. Chemours is eerst gesommeerd; de dagvaarding wordt in de zomer van 2026 verwacht.

Inwoners van Alblasserdam, Dordrecht, Gorinchem, Hardinxveld-Giessendam, Hendrik-Ido-Ambacht, Hoeksche Waard, Molenlanden, Papendrecht, Sliedrecht en Zwijndrecht kunnen zich aanmelden via de website van de stichting. De proceskosten worden gedragen door procesfinancier Winward. Aanmelden is kosteloos voor deelnemers; de procesfinancier krijgt bij succes een percentage van de uitkering.

Binnen twee weken na de aankondiging hadden zich al ruim 1700 omwonenden aangemeld. De dagvaarding richt zich op het verwijt dat Chemours bewust en gedurende vele jaren PFAS heeft geloosd, met ernstige gezondheids- en milieuschade tot gevolg.

Hoe werkt een WAMCA-procedure?

De Wet Afwikkeling Massaschade in Collectieve Actie (WAMCA) trad in 2020 in werking en maakt collectieve schadeclaims in Nederland mogelijk. Vóór de WAMCA kon een stichting wel een verklaring voor recht eisen (vaststellen dat een bedrijf onrechtmatig handelde), maar geen schadevergoeding in geld voor benadeelden. Dat kan nu wel.

Een WAMCA-procedure verloopt grofweg in vier fasen:

1. Indiening dagvaarding en registratie in het centraal register voor collectieve acties.
2. Ontvankelijkheidstoets: de rechter beoordeelt of de stichting voldoende representatief is, voldoende belang heeft en voldoet aan governance-eisen.
3. Inhoudelijke behandeling: aansprakelijkheid en schadeomvang.
4. Schikking of vonnis: bij schikking wordt deze algemeen verbindend verklaard voor alle gedupeerden in de groep, tenzij men kiest voor opt-out.

Belangrijk verschil met de Verenigde Staten: in Nederland geldt voor Nederlandse gedupeerden een opt-out-systeem (je doet automatisch mee tenzij je je afmeldt), terwijl buitenlandse gedupeerden zich actief moeten aanmelden (opt-in). Een uitgebreide toelichting staat op WAMCA.info.

Welke schade kun je claimen?

De schadeposten die in PFAS-zaken worden geclaimd zijn divers. De belangrijkste categorieën:

De moeilijkste post blijft causaliteit bij gezondheidsschade: bewijzen dat een specifieke ziekte (zoals nierkanker of testiskanker, beide door IARC en EFSA in verband gebracht met PFOA) is veroorzaakt door blootstelling aan een specifieke fabriek. In de Verenigde Staten lukte dit deels via het beroemde C8-onderzoek bij DuPont; in Nederland loopt nog onderzoek van het RIVM dat hieraan kan bijdragen.

Wat zegt het bloedonderzoek van het RIVM?

Het RIVM publiceerde in juli 2025 de uitkomsten van het eerste landelijke bloedonderzoek naar PFAS. In bijna 1.500 bloedmonsters van bloeddonoren uit 2016 en 2017 vonden onderzoekers in vrijwel alle monsters ten minste zeven typen PFAS. Bij vrijwel alle proefpersonen lag de som van vier PFAS-stoffen boven de gezondheidskundige grenswaarde van 6,9 nanogram per milliliter, vastgesteld door EFSA.

Bij omwonenden van Chemours en in delen van Zeeland rond de Westerschelde lagen de PFOA-waarden duidelijk hoger dan het Nederlandse gemiddelde. In 2025 is nieuw bloed afgenomen om te zien of de blootstelling sinds 2016-2017 is gedaald. De resultaten zijn juridisch belangrijk: ze leveren statistisch bewijs dat omwonenden van een fabriek systematisch hógere PFAS-belasting hebben dan referentiegroepen elders. Dat kan in een claim worden gebruikt om causaliteit aannemelijk te maken.

Voor individuele claimanten geldt: een eigen bloedtest via huisarts of GGD kan helpen, maar zonder vergelijkingsmateriaal is de waarde beperkt. Onderdeel zijn van een groepsonderzoek of WAMCA-procedure is meestal sterker.

3M en de Westerschelde: andere zaak, andere route

Naast Chemours speelt de zaak rond 3M in Zwijndrecht (België), met grensoverschrijdende effecten op de Westerschelde. De Nederlandse staat stelde 3M in mei 2023 aansprakelijk voor de PFAS-schade in de Westerschelde. De Nederlandse Vissersbond dagvaardde 3M eind 2024 wegens de PFOS-vervuiling; de rechtbank oordeelde in 2025 dat de Nederlandse rechter bevoegd is. Aan Belgische zijde lopen eveneens procedures van omwonenden.

Voor Nederlandse vissers, oesterkwekers en omwonenden in Zeeuws-Vlaanderen geldt dat zij zich kunnen aansluiten bij Belgische procedures of bij eventuele Nederlandse claims. Belangenorganisaties rond de Westerschelde houden inventarisaties bij. Aansluiten bij een lopend onderzoek of klacht via de Inspectie Leefomgeving en Transport versterkt de bewijspositie.

Wie schade vermoedt door PFAS-vervuiling buiten deze hotspots — bijvoorbeeld door blusschuim, brandweerlocaties of metaalverwerking — kan dat melden via onze meldingenpagina, zodat de vervuiling op de kaart komt en eventuele groepsvorming mogelijk wordt.

Welke documenten moet je nu verzamelen?

Of je nu meedoet aan een collectieve actie of zelfstandig procedeert: bewijs is bepalend. Verzamel en bewaar zo veel mogelijk:

• Adresgegevens en woonduur: bewijs hoe lang je in de vervuilde zone hebt gewoond. Vraag een uittreksel persoonsgegevens (BRP) bij de gemeente.
• Eigendomsbewijzen: koopakte, taxatierapporten, WOZ-beschikkingen die waardedaling kunnen tonen.
• Medische dossiers: huisartsverwijzingen, specialistische onderzoeken, bloeduitslagen. Vraag inzage bij je huisarts via patientenfederatie.nl.
• Foto- en notitiemateriaal: data van rookpluimen, geur, lozingen — gedateerd en bij voorkeur met locatie-metadata.
• Correspondentie: brieven van omgevingsdienst, gemeente, provincie of fabriek over de vervuiling.
• Meetrapporten: download rapporten van DCMR, ILT, RIVM die jouw locatie betreffen. Veel staan op IPLO.

Bewaar dit fysiek én digitaal. Bij een WAMCA-procedure vraagt de stichting bij aanmelding meestal om kerngegevens; latere aanvullingen worden gevraagd in de schade-uitkeringsfase. Een overzicht van bekende vervuilingslocaties staat op onze PFAS-kaart en op de pagina over PFAS in Nederland.

Verjaring en termijnen: wacht niet te lang

Een belangrijke valkuil is verjaring. In het Nederlandse recht verjaart een vordering tot schadevergoeding uit onrechtmatige daad in beginsel vijf jaar nadat de benadeelde bekend is geworden met de schade en de aansprakelijke persoon (artikel 3:310 BW). De absolute termijn is twintig jaar na de schadeveroorzakende gebeurtenis; voor schade door verontreiniging van lucht, water of bodem geldt zelfs dertig jaar.

Voor PFAS is het discussiepunt wannéer iemand redelijkerwijs bekend kon zijn met de schade. De rechtbank Rotterdam oordeelde dat de gemeenten pas vanaf bepaalde RIVM-publicaties geacht werden te weten dat PFOA schadelijk is. Voor particulieren geldt vaak een vergelijkbare logica: pas toen RIVM-rapporten of bloedonderzoek concrete blootstelling toonden, ging de termijn lopen.

Toch is afwachten risicovol. Sluit je aan bij een lopende collectieve actie zó snel mogelijk; daarmee stuit je de verjaring voor de groep. Een individuele stuitingsbrief naar de vervuiler — aangetekend, met duidelijke voorbehoud van rechten — kan ook, maar laat dat liefst doen door een gespecialiseerd letselschade- of milieuadvocaat. Bij twijfel: vraag eerst een gratis intakegesprek bij een aangesloten advocaat van de Vereniging van Letselschade Advocaten (LSA).