PFAS in cosmetica: lippenstift, nagellak en mascara

PFAS zitten al jaren in cosmetica, maar pas sinds 2021 weet de gemiddelde consument dat de glij-laag van een lippenstift of de waterproof werking van een mascara vaak komt door fluorpolymeren. De Amerikaanse FDA telde in 2024 51 verschillende PFAS-stoffen in 1.744 cosmeticaproducten op de Amerikaanse markt (rapport van december 2025). Voor de Europese markt geldt een vergelijkbaar beeld, hoewel de aantallen lager liggen door de strengere Cosmetic Products Regulation.

Op 1 januari 2026 is Frankrijk als eerste EU-land overgegaan tot een nationaal verbod op alle bewust toegevoegde PFAS in cosmetica. De rest van Europa wacht nog op het brede REACH-restrictievoorstel, waarvan de wetenschappelijke evaluatie volgens de ECHA uiterlijk eind 2026 wordt afgerond. Ondertussen kun je als consument zelf controleren wat in je make-uptasje zit.

Dit artikel zet op een rij welke PFAS in lippenstift, nagellak en mascara zitten, hoeveel producten besmet zijn volgens recent onderzoek, hoe je de stoffen herkent op een ingredientenlijst en welke regels nu en straks gelden.

Waarom zit PFAS eigenlijk in make-up?

PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen: een groep van ruim 10.000 synthetische verbindingen waarin koolstof-fluor-bindingen zitten. Die binding is de sterkste in de organische chemie en zorgt ervoor dat PFAS water, vet en vuil afstoten. Voor cosmeticafabrikanten zijn dat aantrekkelijke eigenschappen.

In een lippenstift zorgen PFAS voor een gladde glide en een langhoudende kleurfilm. In waterproof mascara houden ze de pigmenten op hun plek bij contact met water of tranen. In nagellak verbeteren ze de hechting en het gladstrijkende effect bij het uitsmeren met de borstel. In foundations en concealers leveren ze een fluweelzachte textuur.

De meest gebruikte PFAS in cosmetica is polytetrafluorethyleen, beter bekend als PTFE of teflon. De FDA telde deze stof in 490 producten, ruim 28 procent van alle PFAS-bevattende cosmetica in haar registratiesysteem. Andere veelvoorkomende varianten zijn perfluorhexyltriethoxysilane, perfluorononyl dimethicone en C9-15 fluoroalcohol phosphate.

Het probleem is dat deze stoffen niet of nauwelijks afbreken. Ze spoelen mee in afvalwater bij het afspoelen van make-up, komen in rioolwaterzuiveringen terecht en verspreiden zich uiteindelijk in het milieu. Het RIVM-onderzoeksprogramma 2023-2026 probeert alle bronnen van PFAS-blootstelling in Nederland in kaart te brengen, en cosmetica is daar onderdeel van.

Hoe vaak komt PFAS voor in lippenstift, nagellak en mascara?

De bekendste studie is die van Notre Dame University uit 2021, gepubliceerd in Environmental Science & Technology Letters. De onderzoekers testten 231 cosmeticaproducten uit Noord-Amerikaanse winkels op fluor, een indicator voor PFAS-aanwezigheid. De uitkomsten waren onthutsend.

Bij waterproof mascara's bevatte 82 procent een hoog fluorgehalte, bij foundations 63 procent en bij vloeibare lippenstift 62 procent. Over alle geteste categorieen heen ging het om 56 procent van de foundations en oogproducten, 48 procent van de lipproducten en 47 procent van de mascara's. Bij 88 procent van de producten met veel fluor stond geen PFAS-ingredient op het etiket.

De FDA-inventarisatie uit 2024 levert een actueler beeld voor de Verenigde Staten. Op 30 augustus 2024 stonden 1.744 cosmeticaproducten met opzettelijk toegevoegde PFAS geregistreerd in MoCRA, het registratiesysteem voor cosmetica. Dat is 0,41 procent van alle geregistreerde producten. De top vijf categorieen vormen samen 56 procent van alle PFAS-bevattende producten: oogschaduw, leave-on gezichts- en halsproducten, eyeliners, gezichtspoeders en foundations.

Voor Europa ontbreekt vergelijkbaar centraal onderzoek; kleinere Europese steekproeven laten een vergelijkbaar beeld zien. Voor Nederland is geen overheidsregister, en het is niet verplicht voor fabrikanten om PFAS-aanwezigheid aan een instantie te melden zolang de stof op de INCI-lijst staat.

Hoe herken je PFAS op het etiket?

Op de Europese verpakking moet de volledige ingredientenlijst staan in INCI-notatie. PFAS in cosmetica zijn aan een aantal kenmerken te herkennen. De meest voorkomende namen vat onderstaande tabel samen.

Een snelle check: zoek op het etiket naar woorden die beginnen met perfluoro, polyfluoro of fluoro, of die de letters PFA, PFO of PTFE bevatten. Twijfel je over een specifieke INCI-naam, dan kun je die opzoeken in de gratis databases van INCI Beauty of EWG Skin Deep.

Een aantal stoffen zijn al verboden in cosmetica binnen de EU op basis van de Cosmetic Products Regulation 1223/2009. Het gaat onder meer om PFOA, PFNA en PFHpA, die in stappen sinds 2022 aan de verbodslijst (bijlage II) zijn toegevoegd; PFOS valt onder de Europese POP-verordening. Deze stoffen mogen niet meer als bewust toegevoegd ingredient in een product zitten, maar ze duiken nog steeds op als verontreiniging in andere fluorhoudende grondstoffen.

Wat zijn de gezondheidsrisico's bij dagelijks gebruik?

De European Food Safety Authority (EFSA) stelde in 2020 een wekelijkse tolerabele inname (TWI) vast van 4,4 nanogram per kilogram lichaamsgewicht voor de som van vier prioritaire PFAS in voeding. Voor cosmetica bestaat geen vergelijkbare limiet. De inname via de huid is moeilijker te kwantificeren dan via voedsel, omdat het sterk afhangt van de stofgrootte, formulering en plaats van applicatie.

Voor lippenstift is wel relatief veel bekend, omdat een deel direct via de mond wordt ingenomen. Onderzoekers van de Universiteit van Berkeley schatten dat een vrouw die elke dag lippenstift opdoet en bijwerkt, gemiddeld 24 milligram per dag inneemt. Een gebruiker die haar lipstick zwaar bijwerkt komt op 87 milligram. Bij mascara en eyeliner gaat het om kleine hoeveelheden via de slijmvliezen rond het oog.

Volgens het RIVM kan langdurige PFAS-blootstelling het immuunsysteem verzwakken, het cholesterolgehalte verhogen, leverwaardes verstoren en zwangerschapscomplicaties veroorzaken. De relatieve bijdrage van cosmetica aan de totale lichaamsbelasting is volgens RIVM-schattingen klein vergeleken met voeding en drinkwater, maar voor mensen met intensief make-upgebruik kan het een meetbare extra bron zijn.

Bij nagellak speelt nog een specifiek punt: de stoffen kunnen via inademing van dampen tijdens het lakken binnenkomen, naast het kleine oppervlak van de nagel. Slecht geventileerde salons vormen daarbij een hogere blootstellingsroute, vooral voor het personeel.

Welke regels gelden in 2026?

Op EU-niveau ligt sinds januari 2023 een uitgebreid restrictievoorstel bij ECHA: een verbod op de productie, het gebruik en het op de markt brengen van vrijwel alle PFAS, ingediend door Nederland, Duitsland, Denemarken, Noorwegen en Zweden. Op 20 augustus 2025 publiceerde ECHA een geactualiseerde versie. De wetenschappelijke evaluatie door RAC en SEAC moet eind 2026 zijn afgerond, daarna komt de Europese Commissie met een definitief besluit. Een EU-breed verbod treedt naar verwachting niet voor 2027 in werking.

Frankrijk is in 2025 vooruitgelopen op de Europese discussie. De wet nr. 2025-188 van 27 februari 2025 verbiedt sinds 1 januari 2026 alle bewust toegevoegde PFAS in cosmetica, textiel (behalve werkkleding) en skiwax die in Frankrijk worden geproduceerd, geimporteerd of verkocht. Producten die voor 1 januari 2026 zijn vervaardigd, mogen tot eind 2026 worden uitverkocht. Vanaf 2030 wordt het textielverbod uitgebreid naar alle textiel.

De Nederlandse wetgeving volgt vooralsnog de Europese cosmeticaverordening. Wel kunnen Nederlandse fabrikanten en importeurs vanaf 1 januari 2026 te maken krijgen met de Franse regels als zij naar Frankrijk leveren. Voor consumenten betekent het dat producten die in Frankrijk niet meer verkocht mogen worden, in Nederland nog wel op het schap kunnen liggen.

Wat doen merken zelf?

Verschillende grote cosmeticaconcerns en retailers hebben aangekondigd PFAS uit te faseren. L'Oreal begon daar in 2018 mee en meldde dat eind 2024 alle formules zonder bewust toegevoegde PFAS zijn. Sephora heeft PFAS op de verboden lijst van zijn Clean-label gezet en verbiedt PFAS sinds eind 2025 ook in verpakkingen. Andere merken werken aan herformuleringen.

De vervangers zijn meestal silicaten, micas, modificeerde plantaardige wassen, polysiloxanen of nieuwe synthetische polymeren zonder fluor. Voor sommige toepassingen, zoals de droge glide van een matte lipstick of het waterafstotende effect van een full-day mascara, blijft het lastig om de prestatie van PFAS volledig te evenereen.

Voor consumenten betekent het twee dingen. Ten eerste: een merk dat "PFAS-free" claimt, moet die claim kunnen onderbouwen onder de Cosmetic Products Regulation. Een Europees keurmerk voor PFAS-vrij bestaat nog niet, maar onafhankelijke initiatieven als Made Safe of Cradle to Cradle leveren een vergelijkbare zekerheid. Ten tweede: lees altijd de INCI-lijst, ook bij groene of "natuurlijke" merken, want sommige natural beauty-merken gebruiken PTFE in nagellak voor de glanseffecten.

Welke alternatieven kun je vandaag al kopen?

De Nederlandse markt biedt sinds 2024 een groeiend aanbod cosmetica zonder bewust toegevoegde PFAS. Onder lippenstiften zonder PFAS vallen merken als Lavera, Benecos, Sante Naturkosmetik en de stick-lippenstift van Weleda. Voor mascara zonder fluor zijn Dr. Hauschka, Couleur Caramel en de niet-waterproof varianten van veel reguliere merken een optie.

Bij nagellak is de keuze beperkter, omdat juist daar PTFE een hoofdrol speelt. Merken die fluorpolymeren weglaten zijn onder meer Manucurist, Kure Bazaar en Zao. Sommige merken hanteren een "10-free" of "21-free"-belofte, waarbij PFAS-vrij niet altijd standaard inbegrepen is, dus check de INCI-lijst zelf.

Wil je verder kijken dan alleen je make-uptasje, dan kan onze pagina PFAS in Nederland helpen om de bredere context te zien. Vermoed je dat een bedrijf in jouw omgeving PFAS loost, dan kun je dit doorgeven via een melding op de kaart. Voor andere consumentenroutes van blootstelling lees je verder in PFAS in drinkwater en PFAS in voeding.

Praktische stappen voor consumenten

Een gerichte aanpak helpt om je dagelijkse PFAS-blootstelling via cosmetica te verlagen zonder dat je je hele make-uptasje hoeft weg te gooien. Begin bij producten die je vaak en lang draagt: foundation, lipstick en mascara.

Een eerste stap is checken of je waterproof mascara echt nodig is. Reguliere mascara bevat duidelijk minder PFAS dan de waterproof variant. Voor lippenstift kun je kiezen voor matte stick-formules van merken die expliciet "PFAS-free" of "fluor-free" claimen. Bij nagellak loont het om producten met PTFE te vermijden en te kiezen voor de eerder genoemde clean-merken.

Ten tweede: pas op met online aanbiedingen uit landen buiten de EU. Producten uit de Verenigde Staten of Azie hoeven niet aan de Europese cosmeticaverordening te voldoen, en juist daar zitten nog vaak PFAS in waarvan het gebruik in Europa al beperkt is. Lees ook bij dropshipper-aanbieders altijd de volledige ingredientenlijst.

Ten derde: spoel make-up zorgvuldig af en gooi tissues niet door het toilet. PFAS uit cosmetica spoelen via afvalwater naar de zuiveringsinstallatie, waar de huidige technieken ze maar gedeeltelijk uit het water halen. Rijkswaterstaat en de waterschappen meten PFAS in oppervlaktewater, en consumentenproducten zijn een van de diffuse bronnen. Hoe minder je weggooit met restjes erin, hoe minder bijdrage aan de keten.

Tot slot: bewaar de bonnetjes van producten die later worden teruggeroepen. Sinds Frankrijk in 2026 PFAS-cosmetica heeft verbannen, kan een vergelijkbare herroeping in andere EU-landen niet worden uitgesloten als de REACH-restrictie er definitief komt. Sommige fabrikanten bieden dan een terugnameregeling.