PFAS in drinkwater: is jouw kraanwater veilig?

Drinkwater in Nederland behoort tot het schoonste ter wereld. Maar de aanhoudende verspreiding van PFAS in het milieu zet drinkwaterbedrijven onder druk. In de bronnen waaruit kraanwater wordt gewonnen — zowel grondwater als oppervlaktewater — worden steeds vaker meetbare hoeveelheden PFAS aangetroffen.

De vraag die veel Nederlanders bezighoudt is logisch: kan ik mijn kraanwater nog veilig drinken? Het korte antwoord: ja, het Nederlandse drinkwater voldoet aan de geldende normen. Maar vanaf 12 januari 2026 gelden er nieuwe Europese grenswaarden, en het RIVM hanteert daarnaast een strengere streefwaarde van 4,4 nanogram per liter PFOA-equivalenten. Dat betekent dat de uitdaging voor waterbedrijven juist groter wordt, niet kleiner.

In dit artikel lees je waar PFAS in drinkwaterbronnen vandaan komt, welke normen vanaf 2026 gelden, wat drinkwaterbedrijven zoals Dunea, Evides en WML doen om PFAS te verwijderen, en welke maatregelen je zelf kunt nemen.

Waar zit PFAS in Nederlandse drinkwaterbronnen?

Drinkwaterbedrijven gebruiken twee hoofdbronnen om kraanwater te produceren: grondwater en oppervlaktewater. Beide bronnen kunnen PFAS bevatten, maar de mate waarin verschilt sterk per regio.

Grondwater (circa 60% van het drinkwater)

Het merendeel van het Nederlandse drinkwater wordt onttrokken aan grondwater. In gebieden met PFAS-verontreiniging in de bodem kunnen deze stoffen langzaam doorsijpelen naar dieperliggende waterlagen. Dit speelt vooral nabij bekende PFAS-hotspots zoals industriele locaties, voormalige brandweeroefenterreinen en militaire vliegvelden.

Oppervlaktewater (circa 40% van het drinkwater)

De resterende ongeveer 40% komt uit rivieren en meren, vooral de Maas en de Rijn. Beide rivieren bevatten meetbare PFAS-concentraties, voornamelijk door industriele lozingen bovenstrooms in Belgie, Frankrijk en Duitsland. Drinkwaterbedrijven zoals Dunea, Evides, WML en Brabant Water gebruiken deze rivieren als bron en moeten de waterkwaliteit voortdurend monitoren.

Volgens de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) liggen de hoogste PFAS-concentraties in drinkwater in West-Nederland, het gebied dat het meest afhankelijk is van rivierwater.

Welke normen gelden er vanaf 2026?

Per 12 januari 2026 worden de PFAS-normen voor drinkwater in heel de Europese Unie geharmoniseerd via de herziene Drinkwaterrichtlijn. Nederland neemt deze verplichtingen over in het Drinkwaterbesluit.

De RIVM-streefwaarde van 4,4 nanogram per liter is opvallend strenger dan de Europese norm. Deze waarde is afgeleid van het EFSA-advies uit 2020 dat een tolerabele wekelijkse inname van 4,4 nanogram PFAS per kilogram lichaamsgewicht voorschrijft. Het RIVM gaat ervan uit dat maximaal 20% van die inname uit drinkwater mag komen, om ruimte te laten voor blootstelling via voedsel en lucht.

Wat zijn PFOA-equivalenten?

De RIVM-systematiek werkt met zogenaamde PFOA-equivalenten. Niet elke PFAS-verbinding is even schadelijk: PFOS en PFOA gelden als de meest giftige varianten. Door elke meetwaarde te vermenigvuldigen met een Relatieve Potentiefactor (RPF) wordt de concentratie omgerekend naar een PFOA-equivalent.

De som van alle PFOA-equivalenten in een monster wordt vervolgens vergeleken met de gezondheidskundige grenswaarde van 4,4 ng/l. Deze methode geeft een nauwkeuriger beeld van het werkelijke gezondheidsrisico dan een simpele optelling van massaconcentraties.

Het Nederlandse drinkwater voldoet overal aan de wettelijke norm, maar de RIVM-streefwaarde wordt niet overal gehaald: in het RIVM-onderzoek uit 2022 lag bij drinkwater dat uit rivierwater wordt gemaakt meer dan de helft van de metingen boven de richtwaarde, terwijl drinkwater uit grondwater er vrijwel altijd onder bleef. Drinkwaterbedrijven investeren daarom fors in extra zuivering.

Wat doen drinkwaterbedrijven aan PFAS?

Nederlandse drinkwaterbedrijven hebben de afgelopen jaren fors geinvesteerd in extra zuiveringsstappen. De belangrijkste maatregelen:

• Continue monitoring — alle bedrijven meten meerdere keren per jaar op tientallen PFAS-verbindingen, zowel in de bron als in het geleverde water
• Granulaire actieve kool (GAK) — werkt vooral goed voor langere PFAS-ketens zoals PFOA en PFOS
• Poederkooldosering (PACAS) — extra dosering tijdens piekbelasting, gebruikt door onder andere Dunea
• Membraanfiltratie — nanofiltatie en omgekeerde osmose werken effectiever maar kosten meer energie
• Bronbescherming — juridische actie tegen lozingsvergunningen die PFAS toevoegen aan de bron

Volgens Dunea wordt inmiddels tot 85% van de PFAS afgevangen door extra poederkooldosering, waardoor het drinkwater dat het distributienet ingaat een stuk dichter bij de RIVM-streefwaarde uitkomt. De hoeveelheid poederkool die nodig is, ligt bij Dunea inmiddels meer dan drie keer hoger dan een paar jaar geleden.

Strijd tegen lozingen aan de bron

Drinkwaterbedrijven roepen al jaren dat zuiveren niet genoeg is: de vervuiling moet bij de bron worden gestopt. In 2025 kwam dit punt opnieuw in de actualiteit toen de provincie Limburg een ontwerpvergunning afgaf aan afvalverwerker CFS in Weert om jaarlijks 5 kilogram PFAS te lozen op het riool.

Dunea en Evides dienden in september 2025 een zienswijze in tegen de vergunning. De stoffen zouden via de Zuid-Willemsvaart via de waterzuivering deels in de Maas terechtkomen — precies de bron waaruit Dunea, Evides en WML drinkwater halen. Ook Waterschap Limburg, de gemeente Weert en milieuorganisaties spraken zich er tegen uit. In maart 2026 trok CFS de aanvraag in; het bedrijf wil eerst een milieueffectrapportage laten maken voordat het een nieuwe aanvraag doet.

Het RIVM riep in 2023 expliciet op om PFAS in drinkwater uit rivierwater omlaag te brengen. Volgens de onderzoekers is het zuiveren tot een veilig niveau technisch mogelijk, maar duur en energie-intensief. Strengere lozingsvergunningen zouden veel kosteneffectiever zijn.

Regionale verschillen in Nederland

Niet alle drinkwaterbedrijven hebben dezelfde uitdaging. Bedrijven die hun water uit diepe, beschermde grondwaterlagen halen — zoals delen van Drenthe, Groningen en de Veluwe — meten doorgaans lage PFAS-waarden. Bedrijven die afhankelijk zijn van Maas- of Rijnwater zien hogere concentraties.

Wil je weten of jouw woonadres in een risicogebied ligt? Bekijk de interactieve PFAS-kaart of doe een melding als je een mogelijke vervuilingsbron in jouw omgeving kent.

Helpt een waterfilter thuis tegen PFAS?

Voor de meeste Nederlanders is kraanwater nog steeds de veiligste en goedkoopste optie. Flessenwater is niet per definitie schoner: ook bronwater wordt soms in PFAS-belaste gebieden gewonnen, en plastic flessen kunnen zelf microscopische PFAS-resten afgeven.

Wie toch extra zekerheid wil, kan kiezen voor een filter. Niet elk filter werkt:

• Standaard filterkan met actieve kool — beperkt effectief, vooral voor lange PFAS-ketens. Korte PFAS-verbindingen (zoals PFBA, PFBS) glippen er vaak doorheen.
• Hoogwaardige actieve-koolblokfilter — effectiever, mits gecertificeerd volgens NSF/ANSI 53 of NSF/ANSI 58 voor PFAS-reductie.
• Omgekeerde-osmose-systeem (RO) — verwijdert circa 90% van alle PFAS, ook korte ketens. Vereist installatie onder de gootsteen, regelmatig membraanonderhoud en levert afvalwater op.

De Consumentenbond test waterfilters periodiek. Belangrijkste advies: koken helpt niet — PFAS verdampt niet bij 100 graden en de concentratie neemt door verdamping zelfs licht toe. Wil je meer weten over de gezondheidsrisico's van PFAS, lees dan ons artikel over de gezondheidseffecten van PFAS of de nieuwe EU-drinkwaternorm in 2026. Algemene achtergrond over PFAS in Nederland vind je op de pagina PFAS in Nederland.

Hoe controleer je de waterkwaliteit in jouw gemeente?

Elk drinkwaterbedrijf is wettelijk verplicht om meetwaarden te publiceren. De gegevens vind je meestal op de website van jouw waterbedrijf onder "waterkwaliteit" of "PFAS". Daar staan zowel de meetwaarden in de bron als in het geleverde drinkwater, vaak per zuiveringsstation.

Een paar concrete tips om de kwaliteit in jouw regio te checken:

• Zoek op de website van je drinkwaterbedrijf naar "meetgegevens PFAS" of "waterkwaliteit per postcode"
• Vraag bij twijfel om de specifieke jaarcijfers — bedrijven zijn verplicht deze te delen
• Bij vragen over gezondheidsrisico's kun je terecht bij je GGD
• Voor lozingen of vermoedens van vervuiling: meld het bij de provinciale omgevingsdienst of via deze website

De Inspectie Leefomgeving en Transport publiceert daarnaast jaarlijks een landelijk overzicht van de drinkwaterkwaliteit, waarmee trends over de jaren zichtbaar worden gemaakt.