Flessenwater versus kraanwater: zit er PFAS in bronwater?

Op de supermarktplank staan ze netjes op een rij: bronwater uit de Ardennen, mineraalwater uit de Franse Alpen, spawater met bubbels. En thuis komt er gewoon water uit de kraan. Maar als je bezorgd bent over PFAS, welke keuze is dan eigenlijk de slimmere? Het antwoord is ingewikkelder dan de meeste mensen verwachten.

Wat de kraan in Nederland doet

Nederlands drinkwater geldt wereldwijd als een van de best gecontroleerde. De tien drinkwaterbedrijven meten tientallen stoffen, waaronder inmiddels ook uitgebreide PFAS-panels. Het RIVM vergeleek in 2024 de gemeten PFAS-gehaltes in Nederlands kraanwater met de nieuwe Europese Drinkwaterrichtlijn en stelde vast dat het Nederlandse water op dat moment al ruimschoots onder de Europese grenswaarden bleef.

Vanaf 12 januari 2026 gelden in alle EU-lidstaten officieel twee nieuwe grenswaarden: maximaal 0,1 microgram per liter voor de som van twintig gereguleerde PFAS-verbindingen (de zogeheten PFAS-20) en maximaal 0,5 microgram per liter voor alle PFAS bij elkaar opgeteld. De Nederlandse overheid hanteert daarnaast al een eigen richtwaarde van 4,4 nanogram per liter uitgedrukt in PFOA-equivalenten, wat strenger is dan de Europese norm. Die richtwaarde wordt in de praktijk op veel plaatsen wel overschreden, vooral waar drinkwater uit oppervlaktewater wordt gemaakt.

Dat is goed nieuws, maar niet het complete verhaal. Oppervlaktewater, dat als grondstof dient voor veel drinkwaterproductie, bevat doorgaans hogere concentraties PFAS dan grondwater. Waterbedrijven in rivierengebieden zoals langs de Rijn en de Maas moeten harder werken om die stoffen eruit te filteren dan bedrijven die putten uit diepe grondwaterlagen.

Wat er in flessenwater zit

De gedachte dat flessenwater automatisch zuiverder is dan kraanwater is hardnekkig, maar de onderzoeken van de afgelopen jaren nuanceren dat beeld stevig.

Een grootschalig Europees onderzoek uit 2024, waarbij monsters werden genomen in elf EU-landen, vond trifluorazijnzuur (TFA) in 34 van de 36 onderzochte kraanwatermonsters én in 12 van de 19 onderzochte mineraal- en bronwatermonsters. TFA is een van de kleinste PFAS-verbindingen, het eindproduct van de afbraak van onder andere PFAS-houdende pesticiden en koelmiddelen. In kraanwater werden TFA-waarden tot 4.100 nanogram per liter gemeten, met een gemiddelde van 740 ng/L. In mineraal- en bronwater waren de waarden lager maar niet afwezig: tot 3.200 ng/L, gemiddeld 278 ng/L.

Een Belgisch onderzoek bevestigde dit beeld: bij analyse van populaire flessenmerken bevatte 75 procent van de onderzochte monsters sporen van TFA. Hierbij is belangrijk te weten dat TFA momenteel niet valt onder de PFAS-20 die door de EU worden genormeerd, omdat er nog onzekerheid is over de gezondheidseffecten. De Europese Commissie heeft in augustus 2024 een technische aanpak vastgesteld waarbij hoge TFA-gehaltes in drinkwater voorlopig niet als niet-conform worden beschouwd.

Het RIVM heeft vooralsnog geen breed onderzoek gepubliceerd naar PFAS in gebotteld water dat in Nederland verkrijgbaar is. Dat maakt een directe vergelijking op merk- of productniveau lastig.

Hoeveel stoffen worden eigenlijk gemeten

Hier zit een structureel verschil dat weinig mensen kennen. Kraanwater in Nederland wordt gecontroleerd op meer dan zestig stoffen en parameters, inclusief steeds uitgebreidere PFAS-panels. Mineraal- en bronwater vallen onder de Warenwet en de bijbehorende Europese Richtlijn voor natuurlijk mineraalwater, waarbij slechts vijftien tot twintig parameters verplicht zijn. Het aantal PFAS-verbindingen dat bij flessenwater getest moet worden, is beperkter.

Dat betekent niet dat flessenwater gevaarlijker is, maar wel dat je bij kraanwater simpelweg beter weet wat erin zit. Waterbedrijven publiceren hun kwaliteitsrapportages openbaar; fabrikanten van flessenwater doen dat zelden met vergelijkbare diepgang.

Plastic flessen: een extra factor

Naast de kwaliteit van het water zelf is er nog een andere variabele bij flessenwater: de verpakking. PET-flessen geven geen PFAS af aan het water, want die verbindingen zitten niet in standaard PET-plastic. Toch voegen plastic flessen hun eigen problematiek toe.

Onderzoek laat zien dat flessenwater tot tienduizend microplasticdeeltjes per liter kan bevatten, aanzienlijk meer dan gemiddeld kraanwater. Warmte en uv-licht versnellen het loslaten van micro- en nanoplastics uit de fles. Een studie uit 2024 die brede aandacht kreeg, koppelde microplastics in slagaderplaques aan een ruim vier keer zo hoog risico op een hartaanval, beroerte of overlijden over een periode van bijna drie jaar. Het causaal verband is nog niet onomstotelijk bewezen, maar het signaal is serieus genoeg om niet te negeren.

Hergebruiken van wegwerpflessen verhoogt het risico op microplastic-afgifte verder, omdat het materiaal slijt en beschadigt bij herhaalden gebruik en het afwassen.

Kraanwater vs. flessenwater: directe vergelijking

Heeft overstappen op flessenwater zin als je PFAS wil vermijden

Op basis van de beschikbare gegevens is het antwoord: nee, niet structureel. Flessenwater is geen garantie op een PFAS-vrij alternatief. Integendeel: de controle is minder breed, TFA duikt ook in bronwater op, en je ruilt een klein PFAS-risico in voor een aanzienlijker microplastic-risico.

Bovendien laat de Belgische studie zien dat niet elk flessenmerk gelijk is. Sommige bronnen zitten in gebieden met hogere PFAS-druk door landbouw of industrie in de omgeving. Zonder uitgebreide testdata per merk is het moeilijk om te kiezen welk flessenwater dan "veiliger" zou zijn.

Als je echt bezorgd bent over PFAS in je drinkwater, is een gecertificeerd waterfilter met actief kool of omgekeerde osmose effectiever dan overstappen op flessenwater. Zulke filters halen klassieke PFAS-verbindingen goed weg, al zijn er filtertypen die TFA niet volledig verwijderen vanwege de kleine molecuulgrootte van die stof.

Wat je zelf kunt doen

• Kijk op de website van jouw drinkwaterbedrijf naar het jaarlijkse waterkwaliteitsrapport voor jouw postcodegebied. Alle grote Nederlandse waterbedrijven publiceren dit openbaar.
• Woon je in een gebied met bekende PFAS-bodemverontreiniging in de buurt van je waterinname? Vraag het drinkwaterbedrijf specifiek naar de PFAS-metingen voor jouw levering.
• Gebruik je een eigen waterput of regenwatercisterne? Laat dat water dan zeker testen, want die vallen buiten het reguliere controlesysteem.
• Wil je toch een filter aanschaffen? Kies dan voor een systeem met een NSF/ANSI 58-certificering voor omgekeerde osmose of een NSF/ANSI 53-gecertificeerd actief-koolfilter specifiek getest op PFAS-verwijdering.
• Koop je toch flessenwater? Bewaar de flessen dan koel en uit direct zonlicht om microplastic-afgifte te beperken, en hergebruik wegwerpflessen niet.

De bredere context: PFAS zit overal

Het is nuttig om drinkwater in perspectief te plaatsen. Voeding, met name vis, vlees en voedsel bereid in PFAS-houdende pannen, is voor de meeste Nederlanders verantwoordelijk voor een groter deel van de dagelijkse PFAS-blootstelling dan drinkwater. De EFSA stelt dat drinkwater bij de gemiddelde Nederlander bijdraagt aan een minderheid van de totale blootstelling, al verschilt dit sterk per regio en waterherkomst.

Dat maakt de vraag "kraanwater of flessenwater" relatief, maar niet onbelangrijk. Juist omdat je dagelijks meerdere liters drinkt, telt elke kleine vermindering van blootstelling mee over een lange periode. En op dat punt biedt het Nederlandse leidingwatersysteem, met zijn transparantie en strenge normen, juist meer houvast dan een fles met een berg erop.