PFAS hotspots in Nederland: de meest vervuilde plekken

PFAS-verontreiniging is in Nederland wijdverspreid, maar een beperkt aantal locaties is veel zwaarder belast dan de rest. Op deze hotspots zijn door industriele productie, blusschuim of stortactiviteiten zulke hoge concentraties per- en polyfluoralkylstoffen in bodem, grondwater of oppervlaktewater terechtgekomen, dat ze structureel aandacht krijgen van het RIVM, Rijkswaterstaat en regionale omgevingsdiensten.

In 2026 staat het onderwerp opnieuw scherp op de agenda. Sinds 12 januari 2026 gelden de PFAS-grenswaarden uit de Europese drinkwaterrichtlijn, met een limiet van 0,1 microgram per liter voor de som van twintig geselecteerde PFAS. Tegelijk maakte het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat eind 2025 bekend dat 3M een schadevergoeding betaalt aan ondernemers in de Westerschelderegio. Dit overzicht bundelt de belangrijkste hotspots, met meetwaarden, bronnen en doorverwijzingen naar verdiepende artikelen.

Wie wil weten of de eigen woon- of werkomgeving op een hotspot ligt, kan via de interactieve PFAS-kaart inzoomen op gemeten concentraties en bekende risicolocaties.

Chemours en DuPont in Dordrecht: de bekendste hotspot

De Chemours-fabriek aan de Baanhoekweg in Dordrecht is veruit de meest gedocumenteerde PFAS-hotspot van Nederland. Decennialang werden hier door rechtsvoorganger DuPont eerst PFOA en later GenX (HFPO-DA) geproduceerd. Sinds 2012 vervangt Chemours PFOA door GenX als alternatief, maar uitstoot naar lucht en water bleef plaatsvinden onder vergunning van de provincie Zuid-Holland.

De Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid bracht in opdracht van de provincie de verspreiding van PFOA en GenX rondom de fabriek in kaart. In moestuinen op enkele kilometers afstand zijn verhoogde waarden in groenten en eieren aangetroffen. Bewoners in Dordrecht, Sliedrecht en Papendrecht krijgen al jaren het advies om eieren van eigen kippen niet of beperkt te eten. De vergunning werd herhaaldelijk aangescherpt: het doel was een reductie van 99 procent uitstoot in 2025, hoewel de rechtbank Den Haag het vergunningsbesluit uit 2019 in maart 2023 grotendeels vernietigde na beroep van Chemours; de provincie ging daartegen in hoger beroep.

Het RIVM doet tot eind 2027 in de regio gezondheidsonderzoek naar mogelijk verhoogde PFAS-gerelateerde aandoeningen. Uit het landelijke bloedonderzoek van het RIVM bleek dat inwoners van de Westerscheldegemeenten Reimerswaal en Vlissingen meer PFOS in het bloed hebben dan de rest van Nederland.

Westerschelde en Zeeland: vervuiling vanuit Antwerpen

De Westerschelde ontvangt PFAS via de bovenstroomse Schelde, voornamelijk afkomstig van de 3M-fabriek en Dyneon-vestiging in het Belgische Zwijndrecht. Sediment, oppervlaktewater en vis bevatten al jaren structureel verhoogde concentraties. Het negatieve visadvies voor zelfgevangen vis uit de Westerschelde bleef in 2025 onverkort van kracht: ondanks nieuwe metingen werd het advies niet versoepeld omdat de gezondheidskundige grenswaarden nog steeds worden overschreden.

In juni 2025 publiceerde het RIVM een landelijk bloedonderzoek waarin bij vrijwel iedere geteste Nederlander PFAS boven de gezondheidskundige grenswaarde werd aangetroffen. De hoogste PFOS-waarden werden gemeten rond de Westerschelde. Vervolgmetingen met bloedmonsters uit 2025 worden in 2026 verwacht.

In december 2025 sloten Nederland en 3M een akkoord over een goodwillbetaling aan ondernemers uit de regio die schade hebben geleden, waaronder vissers en mosselkwekers. De provincie Zeeland publiceerde begin 2026 een nieuw Plan van Aanpak PFAS waarin sanering, monitoring en communicatie naar bewoners centraal staan.

Schiphol en omgeving: blusschuim onder de start- en landingsbanen

Op en rond luchthaven Schiphol is de bodem zwaar belast met PFAS, vooral PFOS. De oorzaak is jarenlang gebruik van fluorhoudend blusschuim (AFFF, Aqueous Film Forming Foam) op brandweeroefenterreinen. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG) heeft de afgelopen jaren in samenwerking met Schiphol de verontreiniging in kaart gebracht.

Op tientallen locaties op het luchthaventerrein is de bodem verontreinigd, onder meer rond (voormalige) brandweerkazernes en oefenplaatsen en bij Hangar 73, waar in 2008 een blusschuimincident plaatsvond. Ruim 200.000 ton PFAS-houdende grond ligt opgeslagen en wordt gereinigd. Op twee plekken waar water van Schiphol in contact komt met water buiten het terrein voldoet de waterkwaliteit niet; verspreiding via de bodem naar de omgeving is volgens de omgevingsdienst tot nu toe niet aangetoond. Voor de regio geldt een eigen PFAS-bodemkwaliteitskaart die bepaalt onder welke voorwaarden grond mag worden toegepast.

Twaalf militaire vliegbases met ernstige verontreiniging

Het ministerie van Defensie heeft in 2019 en 2020 bodemonderzoek laten doen op zijn terreinen; de resultaten werden pas in 2024 openbaar na onderzoek van het journalistieke programma Pointer. Daaruit blijkt dat twaalf defensieterreinen in Nederland ernstig zijn verontreinigd met PFOS. Op vliegbasis Gilze-Rijen werden waarden tot 56 keer boven de norm voor ernstige bodemverontreiniging gemeten. In mei 2024 maakte Defensie zelf bekend dat vliegbasis Leeuwarden de bron is van PFOS-vervuiling in de Jelsumer Feart, een vaarwater buiten het basisterrein.

De verontreiniging op defensieterreinen is volgens Defensie veroorzaakt door blusschuim dat tussen 1980 en 2006 is gebruikt; PFOS-houdend blusschuim is sinds 2011 in de EU verboden. Op de meeste bases is overgestapt op een fluorvrij of fluorarm alternatief. Meer informatie over de aanpak staat op de pagina Defensie en PFAS-verontreiniging.

Civiele brandweerkazernes en oefenterreinen

Naast Defensie is ook bij civiele brandweerkorpsen jarenlang PFAS-houdend blusschuim gebruikt. Op tientallen oefenterreinen door heel Nederland is daardoor de bodem en het grondwater vervuild. De volledige omvang is nog niet in beeld: veiligheidsregio's brengen sinds 2022 stapsgewijs hun locaties in kaart, soms onder druk van omwonenden of journalistieke publicaties.

Recreatieplas De Landsard bij Eindhoven kwam in augustus 2024 in het nieuws nadat Waterschap De Dommel te hoge PFAS-concentraties in het water aantrof en de gemeente een negatief zwemadvies afgaf; naar de herkomst, mogelijk vanaf de naastgelegen vliegbasis, loopt onderzoek. Vergelijkbare vondsten worden ook elders verwacht. Voor consumenten geldt: blijf weg van bekende oefenterreinen voor recreatieve activiteiten en let bij viswateren op lokale visadviezen.

Industriële locaties buiten Chemours

Naast Chemours zijn er andere bedrijfstakken waar PFAS in het milieu zijn gekomen. De volledige lijst is in 2026 nog niet uitputtend gepubliceerd, maar het RIVM-onderzoeksprogramma 2023-2026 brengt deze categorieën in kaart:

• Textielindustrie – bedrijven die PFAS-coatings aanbrachten op outdoor-, werk- en interieurtextiel.
• Galvanische industrie – chroom-VI-baden gebruikten PFOS als nevelremmer; de laatste uitzondering hiervoor in de Europese POP-verordening is in 2025 vervallen.
• Papier- en verpakkingsindustrie – vetafstotende coatings op pizzadozen, popcornzakken en bakpapier.
• Afvalverwerkers – bedrijven die PFAS-houdend afval verbranden of verwerken; verbrandingsovens onder 1.000 graden Celsius breken PFAS niet volledig af.
• Olie- en gaswinning – PFAS in boorvloeistoffen, met name historisch gebruik.

Op industrieterreinen zoals Botlek, Moerdijk en Chemelot zijn op verschillende plekken verhoogde PFAS-concentraties gemeten in het oppervlaktewater of de bodem. De omgevingsdiensten DCMR (Rijnmond), OMWB (West-Brabant) en RUD Zuid-Limburg houden hier toezicht.

Stortplaatsen en zuiveringsslib

Stortplaatsen zijn een diffuse maar substantiële bron van PFAS. PFAS-houdende producten zoals waterafstotende kleding, antiaanbakpannen, cosmetica en blusschuim eindigen na hun levensduur op een stort. Via percolaatwater komen PFAS in het grondwater terecht. In heel Nederland liggen honderden actieve en gesloten stortplaatsen die als bron relevant kunnen zijn.

Een aparte categorie zijn rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI's). Het zuiveringsslib dat overblijft, is jarenlang verspreid op landbouwgrond als bodemverbeteraar. Daardoor zijn er nu akkers waar de bovenste bodemlaag verhoogde PFAS-waarden bevat zonder dat er ooit industriele activiteit was. Sinds 1995 wordt zuiveringsslib van rioolwaterzuiveringen in Nederland niet meer op landbouwgrond uitgereden (het wordt vrijwel volledig verbrand), maar het verleden werkt door.

RWZI's zelf kunnen PFAS niet of slechts gedeeltelijk verwijderen. Het effluent dat op oppervlaktewater wordt geloosd, draagt structureel bij aan de PFAS-belasting van Nederlandse rivieren. Waterschappen experimenteren in 2025-2026 met aanvullende zuiveringstechnieken zoals actieve kool en omgekeerde osmose.

Wat betekent de nieuwe EU-drinkwaternorm voor hotspot-gebieden?

Sinds 12 januari 2026 geldt in de hele EU een nieuwe drinkwaternorm: maximaal 0,1 microgram per liter voor de som van PFAS-20, en 0,5 microgram per liter voor PFAS Total. Lidstaten zijn verplicht systematisch te monitoren. Lees meer over de juridische details op de pagina van de Europese Commissie.

Volgens het RIVM voldoet het Nederlandse drinkwater aan deze normen, ook in hotspot-regio's, omdat drinkwaterbedrijven extra zuiveringsstappen toepassen. Evides (Zeeland en Zuid-Holland) en PWN (Noord-Holland) gebruiken in gebieden met PFAS-belasting actieve kool en omgekeerde osmose. Het probleem zit dus vooral in oppervlaktewater, bodem en voedsel uit eigen tuin: die circuits vallen niet onder de drinkwaternorm.

Voor bewoners van hotspot-gebieden blijft het advies van de overheid om bijvoorbeeld geen eieren van eigen kippen te eten als de woning binnen 1 kilometer van Chemours ligt, en om geen vis uit de Westerschelde te eten. Meer over de geldende PFAS-normen en achtergrondwaarden vind je in het bijbehorende artikel.

Hoe controleer je of jouw omgeving een hotspot is?

Op de PFAS-kaart van Nederland kun je inzoomen op je woonadres en zien welke metingen in de buurt beschikbaar zijn. De volgende kenmerken vergroten de kans dat je in een hotspot-gebied woont:

• Binnen 5 kilometer van een (voormalige) chemische fabriek die fluorchemicaliën produceerde of verwerkte (Chemours, Solvay, 3M).
• Binnen 2 kilometer van een vliegveld of brandweeroefenterrein waar voor 2011 met PFOS-houdend AFFF-blusschuim werd geoefend.
• Op of nabij landbouwgrond waar tot 1995 zuiveringsslib is uitgereden.
• Direct aan een (gesloten) stortplaats of grondwaterstroom benedenstrooms daarvan.
• In een gebied dat afwatert op de Westerschelde, Beneden-Merwede of Noordzeekanaal.

Ken je een locatie die mogelijk verontreinigd is, maar nog niet op de kaart staat? Doe een melding via het meldformulier. Met onderbouwing en bronvermelding kan de redactie de locatie toevoegen aan de hotspot-database. Voor verdiepende informatie over wat PFAS precies zijn en welke gezondheidseffecten ze hebben, zie de pagina PFAS in Nederland.