PFAS in huisstof: bank, tapijt en gordijnen als onderschatte bron

Je bank ziet er vlekvrij uit, je tapijt ruikt fris en je gordijnen hangen keurig. Maar achter die verzorgde uitstraling schuilt soms een chemisch verhaal dat de meeste mensen niet kennen: vlek- en waterafstotende behandelingen op meubelstoffen, tapijt en gordijnen bevatten vaak PFAS, en die stoffen belanden uiteindelijk in je huisstof.

Hoe PFAS in je interieur terechtkomt

Fabrikanten behandelen meubelstoffen, tapijt, gordijnen en matrassen al tientallen jaren met fluorhoudende coatings. De bekendste merknamen zijn Scotchgard en Teflon Fabric Protector, maar talloze andere producten bevatten vergelijkbare verbindingen. Die coatings geven de stof zijn vlekwerende eigenschap: koffie parelt eraf, vuil hecht minder snel.

Het probleem is dat PFAS niet voor altijd gebonden blijven aan de vezel. Door gebruik, wassen en slijtage lossen kleine deeltjes los. Die deeltjes hechten zich aan fijne stofdeeltjes in de lucht en komen zo terecht in het huisstof dat zich ophoopt op je vloer, tussen de kussens van je bank en langs de plint.

Een recente studie uit 2026 (Rochester, VS) analyseerde stofmonsters uit twintig woningen en vond in totaal 43 verschillende PFAS-verbindingen. Polyfluoralkylfosfaten, fluortelomeeralcoholen en perfluorcarbonzuren zaten in elk monster; de hoogste gehalten waren van fluortelomeerverbindingen en polyfluoralkylfosfaten, precies de groepen die vrijkomen bij slijtage van behandelde textieloppervlakken.

Waarom huisstof een onderschatte blootstellingsroute is

We denken bij PFAS-blootstelling al snel aan drinkwater of teflon pannen, maar huisstof staat hoog in de ranglijst van dagelijkse bronnen. Je ademt fijnstof in terwijl je beweegt door een ruimte. Je raakt oppervlakken aan en wrijft daarna over je mond of ogen. En je eet soms aan tafel in dezelfde ruimte waar stof neerdwarrelt.

Het RIVM publiceerde in 2025 een inventarisatie van PFAS-bronnen buiten voedsel en drinkwater. Huisstof uit behandeld interieur werd daarin expliciet benoemd als relevante blootstellingsroute, naast regenkleding en kookgerei.

Kinderen lopen extra risico

Jonge kinderen zijn kwetsbaarder om twee redenen. Ten eerste kruipen en zitten ze op de vloer, precies waar de hoogste concentraties huisstof liggen. Ten tweede stoppen ze hun handen in hun mond, waardoor ze via orale inname relatief veel meer PFAS binnenkrijgen dan volwassenen per kilo lichaamsgewicht.

Onderzoek naar PFAS in kinderdagverblijven laat zien dat tapijt en zacht meubilair in speelruimtes een belangrijke bron zijn. Hoe ouder en meer versleten het tapijt, hoe meer losse deeltjes er in het stof terechtkomen. Hetzelfde geldt voor een oudere bank met vlekwerend bekleed schuimmatras of zitkussens.

Welke producten zijn de voornaamste bronnen?

Niet elk interieurproduct bevat evenveel PFAS. De hoogste concentraties zijn historisch aangetroffen in:

• Tapijt en vloerkleden met fabrieksmatige vlekwerende coating (stain-resistant label)
• Banken en fauteuils met microvezel- of polyesterbekleding behandeld met Scotchgard of vergelijkbaar
• Gordijnen met waterafstotende of brandvertragende afwerking
• Matrassen met waterbestendige hoes of anti-vlekkenlaag
• Karpetten in de auto en stoelbekleding (relevante binnenbron voor kinderen in kinderzitjes)

Producten van voor 2020 bevatten relatief vaak PFOS en PFOA, de zwaarste en meest persistente verbindingen. Nieuwere producten gebruiken korteketenvarianten die minder lang in het lichaam blijven, maar ook die zijn niet onschadelijk en verspreiden zich makkelijker door het milieu.

Regelgeving loopt achter op de praktijk

Vanaf 10 oktober 2026 geldt in Europa een beperking op PFHxA in bepaalde consumentenproducten, waaronder kleding en schoeisel, papieren voedselverpakkingen, cosmetica en impregneersprays; vanaf 10 oktober 2027 ook ander consumententextiel zoals gordijnen, beddengoed en meubelstof. Dat is een stap vooruit, maar bestaande producten in je huis vallen buiten die regels. Een bank die je in 2018 kocht of een tapijt dat je in 2015 legde, bevat mogelijk nog behandelingen die vandaag niet meer toegelaten zouden zijn.

Zo verlaag je PFAS in je huisstof

• Stofzuig wekelijks met een HEPA-filter zodat fijne deeltjes worden vastgehouden in plaats van terug de lucht in geblazen.
• Dweil daarna vochtig in plaats van droog afstoffen: een vochtige doek of microvezeldoek bindt stof in plaats van het op te wervelen.
• Ventileer minstens tweemaal per dag gedurende 10 tot 15 minuten door ramen aan weerszijden van de woning te openen, ook in de winter.
• Was handjes voor het eten, zeker bij jonge kinderen die op de vloer spelen.
• Vervang oud tapijt door harde vloer (hout, kurk of tegels) als dat mogelijk is: harde vloeren hopen minder stof op en zijn makkelijker nat te dweilen.
• Kies bij vervanging voor PFAS-vrij: vraag expliciet naar meubels en tapijt zonder fluorhoudende coating. Keurmerken als GOTS (textiel) of Oeko-Tex 100 bieden een betere garantie.
• Vermijd impregneersprays voor bank of tapijt thuis: die sprays bevatten zelf PFAS en versterken het probleem.
• Laat kleine kinderen niet langdurig op behandeld tapijt kruipen als alternatieven beschikbaar zijn, zoals een speelmat van onbehandeld katoen of wol.
• Was nieuwe textiele meubelbekleding (als dat kan) voor het eerste gebruik om losse resten te verwijderen.

Wat je nu al kunt doen zonder grote kosten

Je hoeft niet meteen je hele interieur te vervangen. De combinatie van vaker stofzuigen met HEPA-filter, nat dweilen en goed ventileren verlaagt al aantoonbaar de PFAS-concentraties in huisstof. Belgisch onderzoek van de Universiteit Antwerpen toont dat mensen die dagelijks of meerdere keren per week stofzuigen of nat schoonmaken lagere PFAS-gehalten in hun huisstof en hun bloed hebben dan mensen die dit zelden doen.

Bij de volgende aankoop van een vloerkleed, bank of gordijnen is het slim om gericht te zoeken naar producten zonder fluorhoudende behandeling. Dat kost misschien iets meer moeite in de winkel, maar je haalt daarmee minder onzichtbare chemicalie in huis.