PFAS kaart Nederland: waar zit PFAS in de grond?

PFAS-vervuiling in de Nederlandse bodem is in 2026 niet langer een onderwerp dat alleen bewoners van Dordrecht of de Westerschelde aangaat. De stoffen zijn aangetroffen in alle twaalf provincies, en de Atlas Leefomgeving toont meetlocaties tot diep in landbouwgrond ver van industriegebieden. De concentraties verschillen sterk: van enkele tienden microgram per kilo (µg/kg) op natuurgrond, tot honderden microgrammen per kilo rond historische bronlocaties.

Op deze pagina vind je een actueel overzicht van waar PFAS in Nederlandse grond zit, hoe de metingen worden gedaan, welke normen gelden in 2026 en waar de bekendste hotspots liggen. De gegevens komen uit RIVM-rapporten, omgevingsdiensten zoals DCMR en ODNZKG, en provinciale meetprogramma's. Op de interactieve PFAS-kaart van Nederland kun je zelf inzoomen op meetpunten in jouw omgeving.

Hoe komt PFAS in de Nederlandse bodem?

PFAS bereiken de bodem via vijf hoofdroutes. De belangrijkste is directe industriële lozing en depositie: fabrieken zoals Chemours in Dordrecht hebben decennialang PFOA en later GenX uitgestoten via lucht en afvalwater. Die stoffen sloegen neer op de omliggende grond in een straal van tientallen kilometers.

De tweede route is blusschuim. Op luchthavens, militaire bases en chemische bedrijfsterreinen werd jarenlang AFFF-blusschuim met PFOS gebruikt voor brandweeroefeningen. PFOS is sinds 2009 verboden, maar in de bodem onder oude oefenterreinen op Schiphol meet de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied volgens eigen rapportage nog steeds waarden tussen 250 en 750 µg/kg droge stof – honderden keren boven de achtergrondwaarde.

De derde route is zuiveringsslib. Tot ver in de jaren 2010 werd slib van rioolwaterzuiveringen over landbouwgrond verspreid als bodemverbeteraar; dat slib bevatte PFAS uit huishoudelijk en industrieel afvalwater. De vierde route is atmosferische depositie: PFAS reizen met de wind over honderden kilometers en dalen met regen neer. De vijfde is lekkage uit oude stortplaatsen, waarvan Nederland er ruim 4.000 telt.

Wat zegt het RIVM in 2026 over PFAS in de bodem?

Het RIVM publiceerde in juli 2020 de definitieve achtergrondwaarden voor PFAS in de Nederlandse landbodem. Voor PFOS geldt 1,4 µg/kg en voor PFOA 1,9 µg/kg droge stof. Deze waarden zijn berekend op basis van metingen op locaties zonder bekende bron en gelden als de "natuurlijke" basisbelasting. Op rivm.nl/pfas/bodem staan de onderbouwende rapporten.

In 2021 publiceerde het RIVM nieuwe risicogrenzen voor PFAS in grond en grondwater, gebaseerd op de strengere gezondheidskundige drempelwaarde van EFSA (4,4 nanogram per kilo lichaamsgewicht per week voor de som van vier PFAS); in september 2025 verscheen een geactualiseerde memo met bijgestelde getallen. Deze risicogrenzen vormen de onderbouwing voor de toepassingswaarden en interventiewaarden die in het handelingskader en de Omgevingswet zijn opgenomen.

Belangrijk om te weten: een meting boven de achtergrondwaarde betekent niet automatisch dat saneren verplicht is. Pas bij overschrijding van de interventiewaarde of de gebiedsspecifieke toetsingswaarde komt sanering of beperking in beeld. De Atlas Leefomgeving toont per gemeente welke achtergrondwaarden lokaal gelden.

De grootste PFAS-hotspots op de kaart

Op de PFAS-kaart van Nederland springen enkele gebieden er in 2026 nog steeds duidelijk uit:

Dordrecht en de Drechtsteden

Het gebied rond Chemours in Dordrecht blijft de bekendste hotspot. PFOA en GenX zijn aangetroffen tot in moestuinen op vijf kilometer afstand. Begin 2025 werd bekend dat Chemours tussen 25 en 50 miljoen euro moet betalen voor het schoonmaken van honderden moestuinen in Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden. De gemeente Dordrecht start in 2026 met vervolgonderzoek op 37 extra locaties die nog niet eerder zijn onderzocht. Op pfasinfo.nl houdt het regionale informatiepunt de stand van zaken bij.

Schiphol en omgeving

Op het luchthaventerrein zelf werden in 2024 en 2025 op tientallen locaties verhoogde PFOS-waarden gemeten. SchipholWatch publiceerde in november 2025 een kritisch artikel over een nieuw PFAS-rapport waarin volgens hen belangrijke gegevens ontbreken. In april 2025 kreeg Schiphol een vergunning om een bodemsaneringsinstallatie op de TTOP5-locatie te plaatsen. De PFAS-bodemkwaliteitskaart voor het Noordzeekanaalgebied is in 2025 geactualiseerd; Haarlemmermeer, Amsterdam en Zaanstad hebben de kaart al vastgesteld, de overige gemeenten in de regio doen dat in de loop van 2026.

Westerschelde en Zeeuws-Vlaanderen

De Westerschelde-regio kent verhoogde waarden door de 3M-fabriek in Zwijndrecht (België), die eind 2024 alle PFAS-productie heeft stopgezet. In december 2025 werd een akkoord bereikt over compensatie voor Zeeuwse vissers en ondernemers. Het negatieve visadvies voor de Westerschelde blijft in 2026 van kracht: zelfgevangen vis en garnalen bevatten te veel PFAS volgens de provincie Zeeland.

Militaire vliegbases

Op vliegbases Soesterberg, Leeuwarden, Volkel, Woensdrecht, Twenthe en De Peel zijn verhoogde PFAS-concentraties aangetoond door Defensie-onderzoek. Soesterberg, sinds 2008 buiten gebruik als militaire basis, geldt als een van de zwaarst belaste locaties.

Welke normen gelden voor PFAS in grond in 2026?

Het Handelingskader PFAS regelt sinds 2020 het hergebruik van grond en bagger met PFAS. Het is meermaals aangepast en blijft in 2026 het wettelijke kader. De belangrijkste toepassingswaarden zijn:

Grond met waarden onder Landbouw/Natuur mag overal worden toegepast. Boven Wonen/Industrie is hergebruik beperkt tot speciale stort of reiniging. De volledige uitleg staat op iplo.nl.

Wat betekent dit voor bouw en grondverzet?

De PFAS-normen hebben grote economische gevolgen. In 2019 viel de bouwsector grotendeels stil door strengere PFAS-regels. In juli 2020 en december 2021 zijn de toepassingswaarden op basis van nieuw RIVM-onderzoek verruimd tot de huidige waarden, maar voor projecten in grondwaterbeschermingsgebieden blijven strenge eisen gelden.

Voor wie in 2026 bouwt, baggert of grond verplaatst, is een actuele PFAS-meting verplicht. Standaard analyses kosten tussen €150 en €400 per monster, afhankelijk van het aantal PFAS-stoffen dat wordt geanalyseerd (van 4 tot 30 verschillende verbindingen). Erkende laboratoria werken volgens NEN-EN-ISO-protocollen.

De PFAS-bodemkwaliteitskaart van de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied uit 2025 is een voorbeeld van regionale verfijning: per gebied geldt een specifieke ontgravings- en toepassingswaarde, gebaseerd op duizenden lokale metingen. Andere omgevingsdiensten (DCMR Rijnmond, ODRA Arnhem) werken aan vergelijkbare kaarten.

Wat kun je doen als je vermoedt dat jouw grond vervuild is?

Wie in een hotspotgebied woont en grond wil afvoeren of een moestuin heeft, kan in 2026 vaak gratis of tegen gereduceerd tarief laten meten via gemeentelijke regelingen. In Dordrecht en omliggende gemeenten loopt het Chemours-saneringsprogramma. Bewoners kunnen zich aanmelden bij het regionale informatiepunt.

Voor moestuinconsumptie geldt landelijk: vermijd het eten van eieren van eigen kippen in de Drechtsteden volgens RIVM-advies, en raadpleeg de informatiepagina over PFAS in Nederland voor algemene voorzorgsmaatregelen. Wassen van groente verwijdert PFAS niet – de stoffen zitten ook ingebouwd in plantweefsel.

Ken je een locatie waar PFAS is gemeten maar die nog niet op onze kaart staat? Of woon je in de buurt van een verdachte locatie zoals een oude brandweeroefenplek? Doe een melding zodat we de kaart kunnen bijwerken en andere mensen kunnen informeren. Lees ook ons overzicht van de meest vervuilde PFAS-hotspots in Nederland voor meer achtergrond.

Welke ontwikkelingen staan op de agenda voor 2026?

Drie dossiers domineren de PFAS-agenda in Nederland in 2026. Het eerste is de Europese restrictie. ECHA verwerkt sinds 2023 een voorstel van vijf landen (waaronder Nederland) om bijna alle PFAS te verbieden. Een definitief besluit van de Europese Commissie wordt in 2026 of 2027 verwacht. Tot die tijd gelden alleen de bestaande verboden op afzonderlijke stoffen zoals PFOS, PFOA en PFHxS, en de PFHxA-beperking uit 2024 die vanaf 2026 stapsgewijs ingaat.

Het tweede dossier is bloedonderzoek. Het RIVM voert in 2025 en 2026 nieuw onderzoek uit naar PFAS in bloed van Nederlanders. Eerdere studies toonden al aan dat vrijwel iedereen meer PFAS in het bloed heeft dan de gezondheidsdrempel van EFSA. De resultaten van het nieuwe onderzoek worden later in 2026 verwacht.

Het derde dossier is sanering. Naast Chemours-Dordrecht starten in 2026 saneringsprojecten op Schiphol, en lopen voorbereidende onderzoeken op Defensieterreinen. De totale kosten van PFAS-sanering in Nederland worden door verschillende rapporten geschat op meerdere miljarden euro's, verspreid over decennia.