PFAS laten testen: hoe en waar in 2026?

Sinds de PFAS-vondsten rond Chemours, Schiphol en honderden brandweer-oefenlocaties laten steeds meer particulieren hun grond, moestuin of eigen waterput testen op poly- en perfluoralkylstoffen. In 2025 en 2026 is het aanbod van laboratoria sterk gegroeid en zijn de detectiegrenzen verder gedaald: erkende labs meten PFOS en PFOA inmiddels routinematig vanaf 0,1 microgram per kilogram droge stof in grond en 1 nanogram per liter in water.

Tegelijk is de regelgeving aangescherpt. Vanaf 12 januari 2026 geldt in Nederland de nieuwe Europese drinkwaternorm: maximaal 0,1 microgram per liter voor de som van twintig PFAS-verbindingen (PFAS-20) en 0,5 microgram per liter voor PFAS-totaal. Dat maakt het belangrijker dan ooit om te weten wat er in je eigen omgeving zit. In dit artikel lees je hoe je een betrouwbaar PFAS-monster neemt, welke laboratoria je kunt inschakelen, wat het kost en hoe je de uitslag uitlegt.

Waarom PFAS laten testen in 2026?

Een PFAS-analyse is in een aantal situaties verstandig of zelfs verplicht. De belangrijkste redenen zijn:

• Je hebt een moestuin of fruitbomen en wilt weten of de grond veilig is voor consumptiegewassen
• Je woont in de buurt van een bekende PFAS-hotspot zoals Chemours Dordrecht, Schiphol-Oost of een voormalige brandweer-oefenlocatie
• Je hebt een eigen waterput, bron of regenwaterput en gebruikt dat water voor besproeiing of drinken
• Je wilt grond verplaatsen, ophogen of afvoeren en hebt een PFAS-keuring nodig voor grondverzet
• Je overweegt een huis of perceel te kopen en wilt de bodemkwaliteit kennen voor de levering
• Je houdt eigen kippen en wilt weten of de scharrelgrond veilig is: RIVM-onderzoek liet zien dat eieren uit hobbytuinen vaak hogere PFAS-waarden bevatten dan supermarkteieren

Sinds de inwerkingtreding van de Omgevingswet zijn gemeenten het bevoegd gezag voor bodemverontreiniging. In 2026 vragen veel gemeenten en omgevingsdiensten (zoals DCMR Rijnmond en ODNZKG rond Schiphol) actief om PFAS-data bij grondverzet.

Geaccrediteerde laboratoria voor PFAS-analyses

De betrouwbaarheid van je uitslag staat of valt met de keuze van het laboratorium. Kies altijd een lab dat door de Raad voor Accreditatie (RvA) is geaccrediteerd onder NEN-EN-ISO/IEC 17025 voor de specifieke matrix (grond, grondwater, drinkwater of voedsel) en voor PFAS-analyses. Op rva.nl kun je de scope van elk laboratorium opzoeken.

De grootste aanbieders in Nederland in 2026 zijn:

• Eurofins (Barneveld) - groot milieulaboratorium voor commercieel en particulier onderzoek, met brede PFAS-pakketten en aanvullende analyses zoals de TOP-assay
• SGS Nederland - internationaal lab met ISO 17025-accreditatie voor PFAS in grond, slib, water en lucht
• Synlab Analytics & Services (Rotterdam, voorheen ALcontrol) - uitgebreide milieuscope inclusief PFAS-totaal en EOF-screening (Extractable Organic Fluorine)
• Normec Groen Agro Control via testenoppfas.nl - laagdrempelige particuliere webshop met grond-, water-, ei- en bloedtesten
• WLN (Glimmen) en KWR (Nieuwegein) - specialisten in drinkwateranalyses voor waterbedrijven
• Het Waterlaboratorium (Haarlem) - voert analyses uit voor onder andere Dunea, Waternet en PWN

Online aanbieders zoals PFAS-test.nl, Labtoria of Testen op PFAS sturen testkits door de brievenbus. De daadwerkelijke analyse wordt altijd uitgevoerd in een geaccrediteerd lab. Vraag bij twijfel om de RvA-registratie en de gerapporteerde detectiegrenzen.

Hoe neem je een betrouwbaar grondmonster?

Een grondmonster is alleen representatief als je het volgens protocol neemt. Professioneel bodemonderzoek volgens NEN 5740 werkt met mengmonsters die uit meerdere deelmonsters zijn samengesteld. Voor particulier onderzoek hanteren de meeste labs een vereenvoudigde variant met 5 tot 10 inslagpunten.

Praktische stappen:

• Steek met een edelstalen of polypropyleen guts (geen geverfd of teflon-gecoat gereedschap) tot een diepte van 30 tot 50 centimeter — dit is de wortelzone waarin gewassen PFAS opnemen
• Vermijd willekeurige plekken: doe een diagonaal patroon of een W-vorm door de tuin
• Meng de deelmonsters zorgvuldig in een glazen, RVS- of polypropyleen kom tot een homogeen mengmonster
• Vul minimaal 500 gram in de meegeleverde glazen pot of PFAS-vrije zak
• Gebruik geen regen- of waterbestendige kleding, Gore-Tex handschoenen, fluorinepasta of teflon-gecoate scheppen — die kunnen het monster contamineren
• Verzend dezelfde dag of bewaar koel (4 graden Celsius) tot verzending

Wil je weten of er hot spots in je perceel zijn? Laat dan twee aparte mengmonsters analyseren: één van de zone dichtbij de erfgrens (bijvoorbeeld langs een drukke weg of fabrieksterrein) en één midden in de tuin.

Een watermonster nemen uit put, kraan of regenton

Voor water gelden andere voorzorgen omdat sporen-niveaus van enkele nanogrammen per liter al doorslaggevend kunnen zijn. Het lab levert speciale PFAS-vrije flesjes (meestal HDPE of glas, nooit fluoropolymeer).

Volg deze stappen:

• Laat een kraan of pomp eerst minimaal 5 minuten doorlopen tot de temperatuur stabiel is
• Spoel je handen met het te bemonsteren water — gebruik geen zeep of cosmetica met fluorinen
• Vul het flesje langzaam tot volledig vol, sluit luchtdicht af zonder luchtbel
• Bewaar gekoeld (4 graden Celsius) en verstuur binnen 48 uur
• Voor regenwaterputten: bemonster pas na minimaal 24 uur droog weer, zodat je geen recente atmosferische depositie meet

Bij eigen drinkwater laat je bij voorkeur ook nitraat, lood en bacteriologie meten — de meerprijs is beperkt en je krijgt een completer beeld van je waterkwaliteit.

Wat kost een PFAS-test of PFAS-onderzoek in 2026?

De prijzen voor PFAS-analyses zijn de afgelopen jaren stabiel gebleven, ondanks de uitgebreidere stoffenpakketten. Een indicatie voor 2026 (inclusief btw, exclusief verzending):

Bij testenoppfas.nl kost een grond-basistest in 2026 EUR 295 inclusief btw. Eurofins en SGS rekenen voor zakelijke klanten doorgaans iets minder per monster bij grotere series. Vraag altijd een vrijblijvende offerte aan en check wat in de prijs zit (monstername, rapportage, btw).

Hoe lees je een PFAS-uitslag? Normen en grenswaarden

Het laboratoriumrapport vermeldt de concentratie per stof in microgram per kilogram droge stof (grond) of nanogram per liter (water), plus een som-PFAS. Om te beoordelen of de uitslag acceptabel is, vergelijk je met de geldende normen en achtergrondwaarden. De belangrijkste in 2026:

• Achtergrondwaarde grond: PFOS 1,4 microgram per kilogram droge stof, PFOA 1,9 microgram per kilogram droge stof en 1,4 microgram per kilogram voor de overige PFAS (landelijke achtergrondwaarden van het RIVM uit 2020, overgenomen in het Handelingskader PFAS van het IPLO)
• Indicatief Niveau Ernstige Verontreiniging (INEV): PFOS 59 microgram per kilogram droge stof, PFOA en GenX volgens RIVM-tabel; bij overschrijding is sanering of risicobeoordeling aan de orde
• Drinkwater EU-richtlijn (vanaf 12 januari 2026): som PFAS-20 maximaal 0,1 microgram per liter, PFAS-totaal maximaal 0,5 microgram per liter
• RIVM-richtwaarde drinkwater: 4,4 nanogram PFOA-equivalenten per liter, afgeleid van de EFSA-grenswaarde van 4,4 nanogram per kilogram lichaamsgewicht per week; niet wettelijk, wel leidend voor drinkwaterbedrijven

Onthoud dat een overschrijding van de achtergrondwaarde nog geen acuut gevaar betekent. De achtergrondwaarde is een referentie van wat in onbelaste grond verwacht wordt; de INEV is het niveau waarbij gezondheidseffecten of milieuschade reeel worden. Bij twijfel: GGD of een onafhankelijk milieuadviesbureau inschakelen.

Resultaten boven de norm: welke vervolgstappen neem je?

Vind je waarden boven de achtergrondwaarde, dan zijn er meerdere vervolgstappen mogelijk, afhankelijk van de mate van overschrijding en het gebruik van je grond of water.

• Meld de uitslag bij je gemeente: onder de Omgevingswet is de gemeente bevoegd gezag voor bodemverontreiniging. Zij beoordelen of de waarden boven de toepassingsnorm of INEV liggen en of er bestuurlijke vervolgstappen nodig zijn
• Raadpleeg de GGD: de GGD geeft individueel gezondheidsadvies, vooral relevant bij moestuingebruik door kinderen of zwangeren
• Pas je gewassenkeuze aan: onderzoek van de WUR en het RIVM laat zien dat bladgroenten (sla, spinazie, boerenkool) en eieren PFAS sneller opnemen dan vruchtgroenten (tomaten, courgette) of fruit. Een schone-grond-bak met afdeklaag is een effectieve mitigatie
• Installeer een waterfilter: bij overschrijding in eigen water werkt een actief koolfilter of omgekeerde-osmosesysteem goed; een gewone Brita of Tappwater haalt PFAS niet of nauwelijks weg
• Documenteer je meting: bewaar het rapport minimaal 10 jaar; bij verkoop van je woning is een actuele bodemtest een sterke onderhandelingstroef

Heb je verhoogde PFAS aangetroffen op je perceel of in je waterput? Doe een melding op PFASkaart Nederland, dan wordt de locatie geanonimiseerd opgenomen in onze landelijke kaart. Daarmee help je omwonenden, journalisten en beleidsmakers een vollediger beeld krijgen van de PFAS-belasting in Nederland.

Bloed laten testen op PFAS: voor wie zinvol?

Enkele aanbieders, waaronder World Health Laboratories (Bunnik) en testenoppfas.nl, bieden ook bloedonderzoek aan via een thuisafnameset (Tasso) die je per post terugstuurt. De analyse meet de concentratie PFOS, PFOA, PFNA, PFHxS en ruim twintig andere PFAS in serum, uitgedrukt in nanogram per milliliter.

Een bloedtest kost in 2026 ongeveer EUR 169 tot EUR 199 per persoon. Het is vooral relevant voor:

• Bewoners van bekende hotspots zoals het oude Dordrecht-Sliedrecht-Papendrecht-cluster rond Chemours
• (Oud-)medewerkers van fluorchemie, brandweer of papierindustrie
• Mensen die langdurig grondwater of regenwater hebben gedronken in een hotspot-regio
• Vrouwen met een actieve kinderwens (PFAS passeren de placenta en gaan over in moedermelk)

Het RIVM onderzoekt in samenwerking met Sanquin bloedmonsters uit 2025, met extra monsters uit de regio's rond Chemours en de Westerschelde. De resultaten worden in de loop van 2026 gepubliceerd op rivm.nl.

Veelgemaakte fouten bij eigen PFAS-onderzoek

Goedkoop is duurkoop bij PFAS-tests. De meest voorkomende fouten die wij in lezerinzendingen tegenkomen:

• Te ondiep monster: alleen de bovenste 5 centimeter bemonsteren geeft een vertekend beeld; PFAS zakken in de bodem en oude verontreiniging zit dieper
• Een enkel inslagpunt: PFAS-vervuiling is vaak heterogeen verdeeld, een mengmonster van 5-10 punten is essentieel
• Plastic gereedschap met fluorcoating: sommige tuinhandschoenen, regenkleding en zelfs bakpapier bevatten PFAS en contamineren je monster
• Leidingwater laten staan: stilstaand water in oude leidingen kan tijdelijk hogere waarden tonen dan het bronwater
• Verkeerde matrix: een grondtest in een wegberm vergelijken met een drinkwaternorm is onzinnig
• Te kleine pakketten kiezen: een 4-stoffen-test mist GenX en de meeste korte-keten PFAS die juist sinds 2020 dominant zijn in de uitstoot

Een eenvoudig, maar onderschat alternatief: kijk eerst of jouw locatie al bekend is in openbare meetnetten. Atlas Leefomgeving, het Waterkwaliteitsportaal van het Informatiehuis Water en de regionale omgevingsdiensten publiceren steeds meer meetdata. Een eigen test is dan vooral aanvullend op die officiele data.