PFAS op school en het kinderdagverblijf: waar let je op?
Kinderen brengen veel tijd door op school of in de opvang en zijn extra gevoelig voor PFAS. Hier lees je wat je kunt controleren en welke vragen je aan school of kinderdagverblijf kunt stellen.
Kinderen brengen een groot deel van hun dag door op school of in de opvang. Ze spelen buiten, drinken water uit de kraan en wroeten soms letterlijk in de grond bij een schooltuin. Dat maakt de plek waar ze leren en spelen ook een plek waar blootstelling aan PFAS kan optreden. Omdat kinderen in verhouding meer inademen, meer aanraken en vaker hun handen naar hun mond brengen dan volwassenen, is het verstandig om te weten waar je als ouder op kunt letten.
Waarom kinderen extra kwetsbaar zijn voor PFAS
Het lichaam van een jong kind is nog volop in ontwikkeling. Organen, het immuunsysteem en het hormoonsy steem reageren gevoeliger op verstorende stoffen dan bij volwassenen. Het Europese voedselagentschap EFSA stelt dat PFAS het immuunsysteem kan beïnvloeden, en juist bij kinderen kan dat gevolgen hebben voor hoe goed ze ziektes afweren. Bovendien gedragen kinderen zich op een manier die de blootstelling vergroot: ze kruipen over de grond, stoppen dingen in hun mond en wassen hun handen minder consequent dan volwassenen.
Dat betekent niet dat je je kind thuis moet houden. Wel is het nuttig om te begrijpen welke routes van blootstelling op school of in de opvang een rol kunnen spelen, en welke vragen je als ouder kunt stellen.
Drinkwater op school: is kraanwater veilig?
Drinkwaterbedrijven in Nederland controleren kraanwater voortdurend op PFAS. De wettelijke norm voor PFAS in drinkwater is vastgesteld op basis van Europese richtlijnen, en de meeste leidingwaterbedrijven zitten daar ruimschoots onder. In die zin is kraanwater uit de schoolkraan voor de meeste locaties in Nederland gewoon veilig.
Een aandachtspunt zijn oudere schoolgebouwen. Loodvrije leidingen zijn standaard, maar in zeer oude panden kunnen andere materialen zijn gebruikt. PFAS zelf komt niet uit de leidingen, maar kan in bepaalde regio's al in het grondwater aanwezig zijn dat verwerkt wordt tot drinkwater. RIVM en drinkwaterbedrijven monitoren dit actief. Als jouw gemeente of regio bekend staat als PFAS-hotspot, is het zinvol om bij de school te vragen of ze weten welk drinkwaterbedrijf het water levert en of er recente metingen zijn.
Gefilterd water of water in plastic flessen is voor de meeste scholen in Nederland niet nodig. Zorg er wel voor dat je kind regelmatig water drinkt, bij voorkeur water en niet iets uit een verpakking die PFAS kan bevatten (zoals bepaalde kartonnen pakjes met fluorhoudende coating aan de binnenkant).
Speelplaatsen: grond, gras en rubbertegels
Buitenspeelruimtes op scholen bestaan uit verschillende soorten ondergrond. Elk type heeft zijn eigen aandachtspunten.
Gewone grond en grasveld
In gebieden waar historisch PFAS is neergeslagen, bijvoorbeeld door blusschuim bij brandweerkazernes of door industrie, kan de bodem verhoogde PFAS-waarden bevatten. Jonge kinderen die op de grond spelen en daarna hun handen niet wassen, kunnen via deze weg PFAS binnenkrijgen. Het RIVM hanteert achtergrondwaarden voor PFAS in grond: bij waarden daarboven is nader onderzoek aan te raden. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor bodemkwaliteitsonderzoek bij scholen en kinderopvanglocaties.
Kunstgras en rubbergranulaat
Kunstgrasvelden, ook op schoolpleinen en bij buitenschoolse opvang, worden vaak voorzien van rubbergranulaat als vulling. Dit granulaat wordt gemaakt van gerecyclede autobanden en kan diverse stoffen bevatten, waaronder PAK's (polycyclische aromatische koolwaterstoffen). Over PFAS in rubbergranulaat specifiek is onderzoek gaande. GroenLinks heeft eerder gepleit voor een gericht Nederlands onderzoek, nadat in de Verenigde Staten PFAS was aangetroffen in kunstgrasvelden.
Wat wel duidelijk is: kinderen die op kunstgrasvelden spelen, komen in direct contact met het granulaat. Dat kan via handen of mond worden opgenomen. Handen wassen na het buitenspelen is dus ook bij kunstgras een simpele maar effectieve maatregel.
Rubbertegels en schuimvulling bij speeltoestellen
Valondergronden bij speeltoestellen bestaan regelmatig uit rubbertegels of los granulaat. Dezelfde aandachtspunten als bij kunstgras gelden hier. Er is geen reden tot onmiddellijke bezorgdheid, maar transparantie over de materialen is redelijk om van een school te vragen.
Schooltuinen en moestuintjes: letten op de bodem
Steeds meer scholen hebben een schooltuin waar kinderen groenten en kruiden kweken. Dat is waardevol, maar vraagt wel een check op de bodemkwaliteit. Als de schooltuin in een gebied ligt met bekende PFAS-verontreiniging, kunnen gewassen PFAS opnemen uit de grond of via irrigatiewater.
Het RIVM heeft handreikingen gepubliceerd voor moestuinen en PFAS. De kernboodschap: in de meeste gebieden buiten bekende hotspots is tuinieren prima. In gebieden dicht bij bronnen zoals de Chemours-fabriek in Dordrecht gelden strengere adviezen. Voor schooltuinen buiten hotspots is het gebruik van gekochte potgrond in bakken of verhoogde bedden een eenvoudige manier om onzekerheid weg te nemen.
Goede voorzorgsmaatregelen voor kinderen in de schooltuin:
- Laat kinderen altijd hun handen wassen na het tuinieren, voor ze iets eten of drinken.
- Gebruik bij voorkeur leidingwater of regenwater voor irrigatie, geen slootwater in PFAS-gevoelige gebieden.
- Kies voor verhoogde bedden met aangekochte grond als de bodemkwaliteit onbekend is.
- Schil en was oogst goed af voor consumptie.
Binnenmilieu: vloeren, meubilair en schoonmaakmiddelen
PFAS zit niet alleen buiten. Binnen kunnen PFAS-houdende stoffen voorkomen in tapijtbekleding, meubelbekleding die waterafstotend is behandeld, en bepaalde schoonmaakproducten of wax voor vloeren. In slecht geventileerde ruimtes kan PFAS zich ophopen in stof. Kinderen, die dichter bij de vloer zijn en meer stof inademen dan volwassenen, lopen hier extra risico.
Dit is een minder bekende route maar niet te verwaarlozen. Regelmatig ventileren, natmaken bij stofzuigen en het vermijden van PFAS-houdende vloerbehandeling zijn praktische stappen.
Vragen die je aan school of opvang kunt stellen
Als ouder heb je het recht om te informeren naar de omgeving waarin jouw kind zijn dag doorbrengt. Onderstaande vragen zijn concreet, redelijk en helpen school of opvang om transparant te zijn over wat ze weten en wat ze doen.
- Is de bodem onder het schoolplein of in de schooltuin ooit onderzocht op PFAS of andere verontreinigingen?
- Welk drinkwaterbedrijf levert het kraanwater, en zijn er recente PFAS-metingen beschikbaar van dat bedrijf?
- Is er kunstgras op het terrein, en is bekend welk type vulmateriaal daarin zit?
- Worden kinderen gestimuleerd om handen te wassen na buitenspelen en voor het eten?
- Hoe wordt de schooltuin bewaterd, en is de grond daarin gecontroleerd?
- Zijn er recent verbouwingen of vloerbehandelingen geweest, en is daarbij gelet op PFAS-vrije producten?
- Heeft de GGD of gemeente ooit een bodem- of luchtkwaliteitscheck gedaan voor deze locatie?
Een goede school of opvang zal deze vragen serieus nemen. Ze hoeven niet altijd direct het antwoord te weten, maar mogen best navraag doen bij de gemeente of GGD.
Wat je zelf kunt doen als ouder
Naast vragen stellen aan school zijn er dingen die je thuis kunt doen om de totale blootstelling van je kind te beperken. PFAS-blootstelling is namelijk cumulatief: het gaat om de optelsom van alle bronnen samen.
- Leer je kind consequent handen wassen voor het eten en na buitenspelen.
- Vermijd PFAS-houdende producten thuis, zoals bepaalde pannenbekleding, waterafstotende kleding of verpakkingen met fluorhoudende coating.
- Beperk het eten van vis uit binnenwateren als je in een bekende PFAS-regio woont.
- Controleer via pfaskaartnederland.nl of jouw gemeente of omgeving op de kaart staat met verhoogde waarden.
Perspectief: zorg zonder overdrijving
PFAS is een reëel milieuprobleem, maar de meeste Nederlandse scholen en kinderopvanglocaties zitten niet in hotspots en voldoen aan geldende normen. Het RIVM en de GGD houden toezicht en geven adviezen af als er reden tot extra voorzichtigheid is. Als jouw kind's school niet in een bekende risicozone ligt, is er geen reden om het buiten spelen of tuinieren te verbieden. Wel is het verstandig om de basisregels te hanteren: handen wassen, goede ventilatie, en af en toe de goede vragen stellen aan de mensen die voor jouw kind zorgen.
Veelgestelde vragen
Is kraanwater op school veilig voor mijn kind?
Kan mijn kind PFAS binnenkrijgen via het schoolplein?
Zijn kunstgrasvelden en rubbertegels op school gevaarlijk?
Wat doe ik als de school een schooltuin heeft in een PFAS-risicogebied?
Wat is er rond je adres aan PFAS gemeten?
Alle meetpunten van waterschappen, Rijkswaterstaat en provincies binnen 10 km met de gemeten waarden per jaar, de bekende en verdachte PFAS-locaties in de buurt, het Bodemloket-dossier en kaarten. Met bronnen en uitleg wat het voor je betekent.
Rapport aanvragen — €9,95Direct na betaling te downloaden, binnen een uur ook per e-mail. Gebaseerd op bestaande gegevens; geen nieuwe meting op je perceel.
PFAS-locatie ontdekt?
Deel je informatie zodat anderen het ook kunnen zien.