PFAS in outdoorkleding, skiwax en impregneersprays

Je trekt je regenjas aan, zet je skischoenen klaar of pakt de impregneerspray voor je wandelschoenen. Vertrouwde handelingen voor iedereen die van de buitenlucht houdt. Maar in veel van die producten zit iets wat je liever niet aan je lichaam of in het milieu wilt: PFAS. Hoe dat zo gekomen is, welke merken er inmiddels mee stoppen, en hoe je als consument de goede keuze maakt, lees je hieronder.

Waarom PFAS in outdoorkleding terechtkomt

Outdoorkleding moet water afstoten, vuil afstoten en toch ademen. Om dat te bereiken gebruiken fabrikanten een waterafstotende laag die ze DWR noemen, een afkorting voor Durable Water Repellency. Traditioneel werd die laag gemaakt met fluorhoudende verbindingen, een subgroep van PFAS. De chemie werkt heel eenvoudig: de fluoratomen zijn extreem glad, zodat waterdruppels als kwikbolletjes van de stof af rollen.

Naast de buitenlaag speelt ook het membraan een rol. Gore-Tex, het bekendste membraanmerk, gebruikte jarenlang een materiaal op basis van PTFE, eveneens een PFAS-verbinding. PTFE zorgt voor de kleine poriën in het membraan die waterdamp doorlaten maar vloeibaar water tegenhouden. Hoe effectiever het membraan, hoe meer fluorchemie er traditioneel voor nodig was.

Het probleem is dat PFAS nauwelijks afbreekt. Na wassen komen resten in het afvalwater. Na gebruik in de natuur belanden ze rechtstreeks in de bodem of het oppervlaktewater. Onderzoek heeft aangetoond dat PFAS zich ophopen in het menselijk lichaam en in dieren, en in verband worden gebracht met hormoonverstoring en verhoogde kans op bepaalde aandoeningen.

Skiwax: het probleem dat je van de piste kent

Skiwax is een bijzonder zorgelijk geval, omdat het middel letterlijk wordt aangebracht op een oppervlak dat vervolgens over sneeuw glijdt. Fluorcarbonwax geeft de laagste wrijving en de beste afstoting van vochtige sneeuw, en was daarom jarenlang de standaard in de competitiesport. Maar de deeltjes verdwijnen tijdens het rijden rechtstreeks in de bergsneeuw, die vervolgens smelt en in waterlopen terechtkomt.

De Internationale Ski- en Snowboardfederatie (FIS) heeft fluorhoudend wax al verboden bij officiële wedstrijden. Dat verbod geldt ook voor recreatieve competities bij verschillende nationale bonden. Voor de wintersporter die gewoon een weekje de piste op wil, is fluorvrij wax inmiddels goed verkrijgbaar. Merken als Swix, Toko en Dominator bieden fluorvrije lijnen aan die voor recreatief gebruik prima presteren. Alleen op zeer natte sneeuw is het prestatieverschil nog merkbaar, maar dat speelt voor de meeste mensen geen rol.

Impregneersprays: wat er in de bus zit

Impregneersprays worden verkocht voor jassen, schoenen, tenten en rugzakken. Oudere formuleringen op basis van PFAS waren bijzonder effectief: een paar spuitbeurten en water parelde er uren van af. Die chemische stoffen verdampen echter deels bij het aanbrengen en worden ingeademd, en wat op de grond terechtkomt blijft in de bodem.

Tegenwoordig zijn er fluorvrije alternatieven op basis van siliconen, was of polyurethaan. Ze werken voor de meeste toepassingen goed genoeg, al moet je ze bij intensief gebruik iets vaker herhalen. Nikwax is een van de bekendste merken die al jaren uitsluitend met fluorvrije formuleringen werkt. Grangers biedt eveneens een PFAS-vrije lijn. Voor schoenen en tenten zijn de resultaten van fluorvrije sprays inmiddels vergelijkbaar met de oudere PFAS-varianten.

Welke merken stappen over op PFAS-vrij?

De buitensportindustrie beweegt, zij het in verschillende tempo's. Hieronder een overzicht van merken die publiekelijk afstand hebben genomen van PFAS in kleding en uitrusting:

• Patagonia heeft per voorjaar 2025 al zijn waterproof membranen en DWR-afwerkingen PFAS-vrij gemaakt.
• Arc'teryx was een vroege afnemer van Gore-Tex ePE, het fluorvrije membraan van Gore: de bekendste shells kregen dat membraan in 2024 en sinds het najaar van 2025 ook de Pro-modellen.
• Jack Wolfskin is sinds 2025 volledig PFAS-vrij in het hele assortiment, inclusief schoenen.
• Norrona rondde medio 2025 een tien jaar durende uitfasering af en is sindsdien volledig PFAS-vrij.
• Vaude en Fjallraven werken al meerdere jaren met fluorvrije DWR-behandelingen.
• Keen (sinds 2014) en Salomon (schoenencollectie sinds winter 2020/2021) zijn voor schoenen al jaren eerder gestopt met PFAS.

Gore-Tex zelf biedt sinds het najaar van 2022 een ePE-membraan aan dat zonder PFAS in het productieproces wordt gemaakt. Verschillende merken gebruiken dit membraan inmiddels in hun topmodellen.

PFAS versus PFAS-vrij: waar zit het verschil?

Hoe herken je PFAS-vrije producten in de winkel?

Dat is helaas niet altijd makkelijk, want er is geen verplicht Europees label voor PFAS-vrije kleding. Toch zijn er een aantal handvatten:

• Zoek op de verpakking of het hanglabel naar termen als PFAS-vrij, PFC-vrij, fluorcarbonvrij of fluorine-free DWR.
• Let op: de claim "PFOS-vrij" of "PFOA-vrij" betekent niet dat het product geen andere PFAS bevat. Er zijn duizenden soorten PFAS; een verbod op twee specifieke varianten zegt weinig over de rest.
• Stoffen met het Bluesign-keurmerk moeten sinds januari 2025 vrij zijn van bewust toegevoegde PFAS, op een paar uitzonderingen na (zoals beschermende werkkleding). Dat geeft enige zekerheid, maar kleding uit oudere voorraden kan nog in de winkel liggen.
• De website waarzitwatin.nl (RIVM en VeiligheidNL, in opdracht van de Rijksoverheid) biedt een voorbeeldbrief om leveranciers om informatie te vragen. Verkopers zijn volgens de Europese REACH-verordening verplicht om binnen 45 dagen gratis te antwoorden of een product zeer zorgwekkende stoffen bevat.
• Kijk op de website van het merk zelf: serieuze merken publiceren tegenwoordig een materialenpagina of duurzaamheidsrapport waarin staat of en vanaf wanneer ze PFAS-vrij zijn.

Wat te doen met je huidige outdoorkleding?

Je hoeft je bestaande jas niet meteen weg te gooien. PFAS in de stof zelf lekt niet in grote hoeveelheden vrij als je de jas draagt. Het grootste risico voor het milieu zit in de productie en in het wassen, want dan komen deeltjes in het afvalwater terecht.

Wat je kunt doen om de belasting te beperken: was je outdoorkleding minder vaak en op lage temperatuur. Gebruik een speciaal fijnmazig waszakje dat microdeeltjes opvangt. Kies bij de volgende aankoop bewust voor een PFAS-vrije jas of jack. En als de DWR-laag van je huidige jas verouderd is, gebruik dan een fluorvrije impregneerspray in plaats van een oudere versie met PFAS.

De overgang naar fluorvrij gaat stap voor stap, zowel in de industrie als bij consumenten. Maar de richting is duidelijk: steeds meer merken stoppen ermee, regelgeving trekt aan, en de alternatieven worden steeds beter. Met de bovenstaande tips kun je daar als koper nu al op inspelen, zonder in te leveren op droge voeten.