RIVM: ook bij totaalverbod blijft PFAS 30 jaar in Rijn en Maas

Zelfs als de Europese Unie morgen alle PFAS volledig zou verbieden, blijft de stofgroep nog decennia in de Rijn en de Maas zitten. Dat is de belangrijkste conclusie uit een nieuwe modelstudie van het RIVM, gepubliceerd op 19 juni 2026. Het instituut berekende met het zogeheten SimpleBox-model hoe lang het duurt voordat drinkwaterbedrijven kunnen stoppen met extra zuivering van PFAS uit oppervlaktewater. Het antwoord: minimaal 30 jaar bij een volledig verbod, en tot 40 jaar als de uitstoot slechts geleidelijk wordt afgebouwd.

Waarom de Rijn en de Maas zo belangrijk zijn voor drinkwater

Nederland haalt ongeveer 60 procent van het drinkwater uit grondwater. De rest, zo'n 40 procent, komt uit oppervlaktewater, en dan vooral uit de Rijn en de Maas. Beide rivieren ontspringen buiten Nederland en stromen door dichtbevolkte en sterk geïndustrialiseerde gebieden in Duitsland, Frankrijk, Zwitserland en België voordat ze ons land bereiken. Onderweg nemen ze industriële lozingen, effluent van rioolwaterzuiveringen en diffuse verontreiniging op, waaronder PFAS.

Dat maakt drinkwaterbedrijven die op deze rivieren zijn aangewezen extra kwetsbaar voor PFAS-vervuiling die grotendeels buiten de eigen landsgrenzen ontstaat. Het RIVM onderzocht daarom niet alleen de huidige situatie, maar ook hoe toekomstige Europese maatregelen de concentraties in de rivieren zouden beïnvloeden.

Het onderzoek: SimpleBox-model en tien PFAS-stoffen

Voor de studie gebruikte het RIVM het SimpleBox-model, een gevestigd rekenmodel voor het volgen van chemische stoffen door het milieu. De onderzoekers keken naar tien veelvoorkomende PFAS-stoffen, die in 2022 in meer dan 90 procent van het drinkwater dat uit oppervlaktewater wordt gemaakt, werden aangetroffen. Op basis daarvan zijn verschillende toekomstscenario's doorgerekend: van een volledig Europees verbod tot een geleidelijke afbouw van uitstoot, met als doel na te gaan wanneer de concentraties dalen tot een niveau waarbij extra zuivering niet meer nodig is.

De richtwaarde die daarbij wordt gehanteerd, is 4,4 nanogram PFOA-equivalenten (PEQ) per liter drinkwater. Dat is de optelsom van de verschillende PFAS-stoffen, omgerekend naar de schadelijkheid van PFOA, een van de meest onderzochte en strengst gereguleerde varianten.

Dertig jaar bij volledig verbod, veertig jaar bij een geleidelijke afbouw

De kern van het onderzoek is helder: zelfs bij een volledig en direct Europees verbod op alle PFAS duurt het volgens het model ongeveer 30 jaar voordat extra zuivering van drinkwater uit de Rijn en de Maas niet meer nodig is. Wordt de uitstoot in plaats daarvan geleidelijk teruggebracht, zoals in de praktijk waarschijnlijker is gezien de tijd die internationale regelgeving kost, dan kan dit oplopen tot 40 jaar.

Belangrijk is dat niet alle PFAS-stoffen zich hetzelfde gedragen. Kortketige varianten zoals PFBS en TFA breken sneller af of spoelen sneller door het watersysteem: bij een streng verbod is voor deze stoffen al binnen 8 tot 15 jaar een reductie van 95 procent haalbaar. De meeste PFAS halen bij een volledig verbod 95 procent reductie binnen 10 tot 30 jaar; bij een verbod met uitzonderingen (derogaties) loopt dat op tot 20 tot 50 jaar. Langketige stoffen zoals PFOA en PFNA zijn veel hardnekkiger: die blijven volgens het RIVM nog tientallen jaren aanwezig, en voor een reductie van 99 procent soms meer dan honderd jaar. Voor de snelste tussentijdse winst, een reductie van 75 procent in concentratie, is bij volledige beperking 5 tot 15 jaar nodig.

Waarom internationale afspraken over de Rijn niet genoeg zijn

Het RIVM concludeert ook dat bestaande internationale afspraken over de kwaliteit van de Rijn onvoldoende zijn om het PFAS-probleem snel op te lossen. De Rijn stroomt door meerdere landen met elk hun eigen regelgeving en handhaving, en PFAS wordt al decennialang gebruikt in duizenden toepassingen: van blusschuim en verpakkingsmateriaal tot coatings en textiel. Zonder een geharmoniseerd en volledig Europees verbod blijft er voortdurend nieuwe aanvoer van PFAS de rivier in komen, wat de opbouw in de bodem en het water in stand houdt.

Dat sluit aan bij wat op de PFAS-kaart van Nederland ook terug te zien is: PFAS in de Rijn, van Lobith tot Hoek van Holland, laat zien dat de vervuiling zich over de volle lengte van de rivier door Nederland uitstrekt, met meetpunten die structureel boven de norm liggen.

Wat betekent dit voor de Europese PFAS-restrictie

Op EU-niveau loopt al langere tijd een discussie over een breed verbod op PFAS, ingediend door onder meer Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen. De RIVM-studie onderstreept waarom haast daarbij belangrijk is: hoe langer het duurt voordat een verbod daadwerkelijk van kracht wordt en de uitstoot stopt, hoe langer drinkwaterbedrijven langs de Rijn en de Maas moeten blijven investeren in extra zuiveringstechnieken, met bijbehorende kosten die uiteindelijk bij de consument terechtkomen.

Meer over de stand van zaken rond dat Europese verbod lees je in PFAS-verbod in Europa: wanneer en wat betekent het?. Dat artikel gaat in op de te verwachten tijdlijn en uitzonderingen die nog worden bediscussieerd, terwijl deze studie vooral laat zien wat het effect van zo'n verbod op de langere termijn zou zijn voor onze rivieren.

Wat dit voor jouw drinkwater betekent

Voor de gewone consument verandert er op dit moment niets aan de veiligheid van kraanwater: Nederlandse drinkwaterbedrijven zuiveren al actief om PFAS-concentraties onder de wettelijke norm te houden, ook uit water van de Rijn en de Maas. De RIVM-studie gaat niet over de veiligheid van vandaag, maar over de vraag hoe lang die extra zuiveringsinspanning nog nodig blijft als er niets verandert aan de PFAS-uitstoot stroomopwaarts.

Wil je weten hoe de PFAS-belasting in het oppervlaktewater bij jou in de buurt eruitziet? Bekijk de gemeten waarden per locatie op de PFAS-kaart van Nederland, inclusief meetpunten in de grote rivieren.

Veelgestelde vragen

Hoe lang duurt het voordat PFAS uit de Rijn en de Maas verdwijnt bij een verbod?

Volgens het RIVM-model duurt het minimaal 30 jaar bij een volledig en direct Europees verbod, en tot 40 jaar als de uitstoot geleidelijk wordt afgebouwd, voordat extra zuivering van drinkwater niet meer nodig is.

Welk model gebruikte het RIVM voor deze berekening?

Het RIVM gebruikte het SimpleBox-model, een gevestigd rekenmodel voor de verspreiding van chemische stoffen door het milieu, en onderzocht tien veelvoorkomende PFAS-stoffen.

Hoeveel van het Nederlandse drinkwater komt uit de Rijn en de Maas?

Ongeveer 40 procent van het Nederlandse drinkwater wordt gemaakt uit oppervlaktewater, voornamelijk afkomstig van de Rijn en de Maas. De overige 60 procent komt uit grondwater.

Is mijn kraanwater nu wel veilig?

Ja, drinkwaterbedrijven zuiveren water al actief om PFAS onder de wettelijke norm te houden. De RIVM-studie gaat niet over de veiligheid van vandaag, maar over hoe lang die extra zuiveringsinspanning nog nodig blijft.

Verschillen PFAS-stoffen in hoe snel ze uit het milieu verdwijnen?

Ja. Kortketige stoffen zoals PFBS en TFA verdwijnen sneller (95 procent reductie binnen 8 tot 15 jaar bij een streng verbod), terwijl langketige stoffen zoals PFOA en PFNA veel hardnekkiger zijn en nog tientallen jaren aanwezig blijven.

Bronnen

• Waterforum. RIVM: Europees PFAS-verbod zou veel PFAS in Rijn en Maas flink laten dalen binnen vijftien jaar. waterforum.net.
• Drinkwaterplatform. Nieuwsoverzicht 25 juni 2026. drinkwaterplatform.nl.