PFAS in textiel- en lederindustrie

Waterafstotende regenjassen, ademende ski-broeken, leren wandelschoenen en zelfs gestoffeerde meubels: in vrijwel alle textielproducten met een functionele coating zijn jarenlang PFAS verwerkt. De aantrekkingskracht is duidelijk — PFAS maken stoffen tegelijk waterdicht, vetafstotend en vuilwerend zonder de ademend-heid te verliezen. Diezelfde eigenschappen maken de stoffen ook extreem persistent in het milieu en in het menselijk lichaam.

De textiel- en lederindustrie staat daarom inmiddels op nummer één van de Europese restrictie-agenda. Op 10 oktober 2026 treedt het eerste concrete verbod in werking: de PFAS-stof PFHxA verdwijnt uit consumenten-textiel, kleding, schoenen, bont en huiden. Tegelijkertijd loopt bij ECHA de bredere universele PFAS-restrictie waarin de hele sector TULAC (Textiel, Stoffering, Leer, Apparel en Carpets) als prioriteit is benoemd.

Dit artikel zet op een rij waar PFAS in textiel en leer precies voor worden gebruikt, welke gezondheids- en milieurisico's bekend zijn uit RIVM-onderzoek, hoe de Europese regelgeving in 2026 verandert en welke alternatieven beschikbaar zijn voor fabrikanten en consumenten.

Waarom textiel- en lederindustrie zoveel PFAS gebruikt

PFAS zijn synthetische chemicaliën met sterke koolstof-fluorbindingen. Die binding is een van de stabielste in de organische chemie. In textielcoatings, lederbehandelingen en impregneermiddelen levert dat een unieke combinatie op: water parelt af, olie en vet dringen niet door, en vlekken hechten nauwelijks. Geen enkele andere stofklasse benadert die prestatie zonder nadelen.

De bekendste toepassing is de DWR-coating (Durable Water Repellent) op outdoor-jassen, ski-kleding en regenkleding. Daarnaast worden PFAS verwerkt in werkkleding voor brandweer en industrie, bekleding van kantoorstoelen en autostoelen, tapijten, gordijnen, paraplu's, tenten, slaapzakken en in vrijwel alle leren producten met een waterafstotende afwerking.

Volgens het RIVM zijn waterafstotende kleding zoals regen- en skikleding, impregneersprays, huisstof en binnenlucht bronnen van PFAS-blootstelling naast voedsel en drinkwater; hoeveel elke bron precies bijdraagt, onderzoekt het RIVM nog. Het RIVM-onderzoeksprogramma loopt van 2023 tot en met 2026 en brengt expliciet de bijdrage van kleding, persoonlijke verzorging en meubelstoffering in kaart.

PFAS in lederproductie: vanaf de leerlooierij tot de schoenenwinkel

Bij leer komen PFAS niet voort uit het looiproces zelf — dat gebeurt meestal met chroom(III)-zouten — maar uit de afwerking. Na het looien krijgt het leer een hydrofobe behandeling om water, vet en vlekken af te weren. Daarvoor zijn jarenlang fluorpolymeer-emulsies gebruikt, vaak op basis van perfluoroctaansulfonzuur (PFOS) of korter-keten alternatieven zoals PFHxA.

Wereldwijd worden er jaarlijks circa 270 miljoen runderhuiden tot leer verwerkt. Ongeveer 85 procent daarvan wordt chroomgelooid. Het PFAS-aandeel zit niet in iedere stap, maar de afwerking met fluorhoudende impregneermiddelen is in de massa-productie standaard. In Nederland zijn nog enkele leerlooierijen actief, vooral in Brabant en Limburg. De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) laat de bronnen van PFAS in het Nederlandse oppervlaktewater in kaart brengen, waarbij naast de bekende bronnen ook kleinere industriele lozers in beeld komen.

Voor de consument betekent dit dat een waterafstotende leren jas, een paar leren wandelschoenen of een leren autobekleding tot 2026 vrijwel zeker PFAS-houdend is, tenzij de fabrikant expliciet 'PFC-free' of 'PFAS-free' op het label vermeldt. Veel premium outdoor-merken zijn de afgelopen jaren overgestapt op was- of siliconen-gebaseerde alternatieven.

Het EU-verbod op PFHxA: wat verandert er op 10 oktober 2026?

Op 19 september 2024 heeft de Europese Commissie Verordening (EU) 2024/2462 vastgesteld; die trad op 10 oktober 2024 in werking. Deze beperkt het gebruik van PFHxA (perfluorhexaanzuur), zijn zouten en PFHxA-gerelateerde stoffen onder de REACH-verordening. PFHxA werd massaal ingezet als vervanger voor het eerder verboden PFOA (perfluoroctaanzuur).

Vanaf 10 oktober 2026 mogen kleding, schoenen, leer, bont, huiden en gerelateerde accessoires voor consumenten niet meer op de markt worden gebracht als de concentratie hoger is dan 25 ppb voor PFHxA en zijn zouten of 1000 ppb voor PFHxA-gerelateerde stoffen. Dezelfde grenswaarden gelden vanaf die datum ook voor papier en karton dat met voedsel in aanraking komt, voor mengsels voor consumenten en voor cosmetica. Een jaar later, op 10 oktober 2027, geldt hetzelfde voor textiel, leer en bont in andere consumentenproducten dan kleding, zoals gordijnen, beddengoed en meubelstof.

Belangrijk: dit verbod betreft alleen PFHxA en directe afgeleiden. Andere PFAS-varianten zoals PFOS, GenX of langere PFCA's vallen onder afzonderlijke wetgeving of de bredere universele restrictie die nog in behandeling is. De volledige tekst staat op de website van ECHA.

De universele PFAS-restrictie: tijdlijn ECHA 2026-2027

Naast PFHxA werken Nederland, Duitsland, Denemarken, Zweden en Noorwegen al sinds januari 2023 aan een universele PFAS-restrictie. Het oorspronkelijke voorstel omvatte alle PFAS in alle toepassingen. In 2025 is dat aangepast naar een sector-gebaseerde aanpak met 14 sectoren, waaronder TULAC (textiel, stoffering, leer, kleding en tapijten) als een van de prioriteiten.

De tijdlijn volgens ECHA: op 26 maart 2026 is de finale consultatie van de RAC- en SEAC-comités gestart. De consultatieperiode loopt tot 25 mei 2026. Eind 2026 wordt een gezamenlijk wetenschappelijk advies van beide comités verwacht. Een definitief besluit van de Europese Commissie wordt in 2027 voorzien, met inwerkingtreding waarschijnlijk in 2028 of 2029, afhankelijk van de overgangstermijnen per sector.

Voor textiel en leer betekent dit dat na de PFHxA-beperking van 2026 een veel bredere restrictie volgt die alle PFAS in deze producten kan raken. Sectoren waar geen alternatieven beschikbaar zijn, zoals professionele beschermende kleding voor brandbestrijders, krijgen mogelijk langere overgangstermijnen of uitzonderingen. Meer achtergrond op de EU REACH-restrictie pagina.

Gezondheidsrisico's: wat weten we uit blootstelling via textiel?

De directe blootstelling aan PFAS via huidcontact met kleding is volgens het RIVM beperkt vergeleken met blootstelling via voedsel en drinkwater. Toch is het niet verwaarloosbaar. Bij jonge kinderen vormt textiel een specifiek risico omdat zij regelmatig op kleding kauwen of zuigen. Ook stof uit textielproducten kan PFAS bevatten, dat via inademing in het lichaam komt.

Het belangrijkste gezondheidsrisico ligt echter aan het andere einde van de keten: bij productie. Werknemers in textiel- en leerverwerking lopen relatief hoge blootstelling op via huid en luchtweg. En PFAS uit kleding belanden via de wasmachine in het rioolwater, dat vervolgens via rioolwaterzuiveringen onvoldoende wordt gereinigd voordat het in oppervlaktewater terechtkomt. Onderzoek van de Universiteit Utrecht in opdracht van de ILT vond op 170 locaties in Nederland verhoogde PFAS-concentraties in oppervlaktewater, waarvan een deel niet aan een bekende bron kon worden toegeschreven; diffuse routes zoals de was van behandeld textiel horen tot de mogelijke verklaringen.

Volgens de European Food Safety Authority (EFSA) is de wekelijkse tolerabele inname (TWI) voor de som van vier PFAS (PFOA, PFOS, PFNA en PFHxS) vastgesteld op 4,4 nanogram per kilogram lichaamsgewicht. Veel Europeanen zitten boven die norm, en de cumulatieve bijdrage van alle bronnen — inclusief textiel — speelt daarbij een rol.

Alternatieven: PFAS-vrije coatings die werken

De goede nieuws is dat de outdoor-industrie de afgelopen tien jaar fors heeft geïnvesteerd in PFAS-vrije alternatieven. De grootste doorbraak kwam in 2021 toen Gore een nieuw membraan op basis van uitgerekt polyethyleen (ePE) aankondigde; de eerste producten ermee lagen eind 2022 in de winkel. Deze technologie haalt vergelijkbare prestaties als de oude Gore-Tex zonder PFAS in het membraan zelf, al moet de DWR-toplaag soms nog separaat PFAS-vrij worden gemaakt.

Andere veelgebruikte alternatieven:

• Was-emulsies — bijvoorbeeld Greenland Wax van Fjällräven, gebaseerd op bijenwas en paraffine. Werkt goed voor matig waterdicht textiel.
• Siliconen-coatings — goed waterafstotend, minder vuilwerend dan PFAS, maar veilig voor mens en milieu.
• Dendrimeer-coatings — vertakte polymeren die hydrofobe eigenschappen geven zonder fluorbinding.
• Polyurethaan-coatings — al lang gebruikt in regenkleding, prima waterdicht maar niet ademend.

Merken die PFAS-vrij produceren of de transitie ver hebben doorgevoerd zijn onder andere Vaude, Patagonia, Fjällräven, Jack Wolfskin en Gore-Tex met de ePE-lijn. Voor consumenten geldt: kijk op het label naar 'PFC-free', 'PFAS-free' of certificeringen als bluesign of OEKO-TEX MADE IN GREEN.

Wat kun je als consument doen in 2026?

Tot oktober 2026 zit er gegarandeerd PFAS in de meeste outdoor-jassen, ski-uitrusting, leren schoenen en stoffeerstoffen die nu in de winkel liggen. Wachten tot het verbod ingaat is geen realiëstische optie als je nu een nieuwe jas nodig hebt. Wel kun je gericht kiezen voor PFAS-vrije alternatieven die al verkrijgbaar zijn.

Concrete tips:

• Lees het label en zoek expliciet naar 'PFC-free' of 'PFAS-free'. 'Waterafstotend' alleen zegt niets over PFAS.
• Kies voor was-, dendrimeer- of siliconen-coatings als je waterdichtheid nodig hebt.
• Was waterafstotende kleding zo min mogelijk — elke wasbeurt verspreidt PFAS in het rioolwater. Gebruik milde wasmiddelen.
• Repareer en herimpregneer met PFAS-vrije sprays in plaats van nieuwe kleding kopen.
• Voor kinderkleding: vermijd intensief waterafstotende coatings als ze niet noodzakelijk zijn. Gewone katoenen jassen voldoen voor de meeste situaties.
• Vermoed je een lokale PFAS-bron uit een textielfabriek of leerlooierij in de buurt? Doe een melding via PFASkaartNederland.nl en bekijk de interactieve kaart met bekende hotspots.

Voor wie meer wil weten over de bredere PFAS-context: bekijk de pagina's over PFAS-vrije producten herkennen en PFAS in Nederland voor regionale data en aanvullende achtergrond.