PFAS in je tuin: moet je je zorgen maken?

Steeds meer mensen vragen zich af of er PFAS in hun tuin zit. Vooral als je een moestuin hebt of als je kinderen buiten laat spelen, wil je weten of de grond veilig is. PFAS is wijdverspreid in de Nederlandse bodem, maar de concentraties verschillen enorm per locatie.

Het RIVM publiceerde in 2024 en 2025 nieuwe handreikingen voor moestuingebruik, irrigatiewater en hobbykippen, en sinds april 2025 geldt landelijk het advies om geen eieren van eigen kippen meer te eten. In dit artikel zetten we op een rij wat dat voor jouw tuin betekent en wanneer er werkelijk reden tot zorg is.

Hoe komt PFAS in tuinen terecht?

Er zijn verschillende manieren waarop PFAS in je tuin kan belanden:

• Depositie uit de lucht — PFAS die door industriële bronnen in de lucht wordt uitgestoten, slaat neer op de bodem. Dit speelt vooral in de omgeving van Chemours in Dordrecht, in de buurt van Schiphol en rond enkele Defensielocaties waar in het verleden met PFAS-houdend blusschuim is geoefend.
• Aangevoerde grond — als er bij de aanleg van je tuin of bij verbouwingen grond is aangevoerd, kan die PFAS bevatten. Sinds 2019 geldt het handelingskader PFAS van het Ministerie van I&W met grenswaarden voor grondverzet.
• Compost en zuiveringsslib — compost gemaakt met PFAS-houdend materiaal of slib van rioolwaterzuiveringsinstallaties kan PFAS bevatten. Het gebruik van zuiveringsslib op landbouwgrond is in Nederland al jaren niet meer toegestaan, maar in tuinaarde van onbekende herkomst kunnen sporen zitten.
• Grondwater — in gebieden met grondwaterverontreiniging kan PFAS via capillaire werking in de bovengrond komen.
• Achtergrondconcentratie — door decennia van PFAS-gebruik zit er vrijwel overal in Nederland een lage achtergrondconcentratie in de bodem.

De achtergrondwaarden in 2026

Het RIVM heeft definitieve achtergrondwaarden vastgesteld voor de twee meest onderzochte PFAS-stoffen. Voor PFOS geldt een achtergrondwaarde van 1,4 microgram per kilogram droge stof en voor PFOA 1,9 µg/kg ds. Deze waarden zijn gebaseerd op metingen op relatief onbeïnvloede locaties verspreid over Nederland.

Bij deze achtergrondwaarden is volgens het RIVM geen sprake van risico’s voor de gezondheid of voor het ecosysteem. Voldoet de grond aan deze waarden, dan mag deze zonder verdere voorwaarden worden verplaatst en toegepast in landbouw of natuur. Voor toepassingen in de bebouwde omgeving liggen de toetsingswaarden hoger.

Op de kaart van Atlas Leefomgeving en op PFASkaartNederland kun je per regio zien hoe de gemeten waarden zich verhouden tot deze achtergrond.

Nemen planten PFAS op?

Ja, planten kunnen PFAS opnemen uit de bodem via hun wortels. De mate van opname verschilt per gewas en per PFAS-stof. Uit het RIVM-onderzoek naar moestuinen in Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden blijkt dat:

• Bladgroenten (sla, spinazie, boerenkool) relatief veel PFAS opnemen
• Wortelgroenten (wortels, aardappelen) minder PFAS opnemen, maar het zit vooral in de schil
• Vruchten (tomaten, courgettes) de laagste concentraties bevatten
• Kortketen-PFAS (zoals GenX) worden makkelijker opgenomen dan langketen-PFAS (zoals PFOS)

Opvallend is dat onderzoek in Reimerswaal (Zeeland) in 2023 en 2024 liet zien dat de werkelijke opname in gewassen veel lager was dan landelijke modellen voorspelden. De GGD Zeeland concludeerde dat de opname uit de grond door de verschillende moestuingewassen daar verwaarloosbaar klein was, met uitzondering van het complex in Kruiningen, waar een aparte bron zit. De concentratie in de plant hangt dus rechtstreeks samen met de concentratie in de grond én met het gewastype, en bij achtergrondwaarden is de opname laag.

Wanneer moet je je zorgen maken?

Het RIVM maakt onderscheid tussen gebieden met normale achtergrondwaarden en gebieden met verhoogde concentraties. Voor de meeste tuinen in Nederland geldt dat de PFAS-concentraties in de bodem rond de achtergrondwaarde liggen en er geen reden tot zorg is.

Extra aandacht is nodig als je tuin zich bevindt:

• Binnen een straal van enkele kilometers van een bekende PFAS-bron (fabriek, vliegbasis, brandweerkazerne)
• In een gebied waar verhoogde PFAS-concentraties zijn gemeten
• Op grond die is aangevoerd van een onbekende of mogelijk verontreinigde locatie
• In de duinen rond Egmond, waar in 2023 licht verhoogde PFAS-waarden in de bodem van de duintuintjes en in 2024 in gewassen uit de tuin het dichtst bij zee zijn gemeten; de GGD adviseert daar af te wisselen met groente uit de winkel

Bekijk de PFAS-kaart van Nederland om te zien of er in jouw omgeving meetgegevens beschikbaar zijn. Vind je geen data voor jouw straat, dan betekent dat overigens niet automatisch dat er niets aan de hand is — het kan ook simpelweg betekenen dat er nooit gemeten is.

Wat adviseert het RIVM in 2026?

Het RIVM heeft specifieke adviezen opgesteld voor moestuiniers. Het belangrijkste actuele advies in 2026 luidt: voor de meeste moestuinen in Nederland zijn er geen beperkingen, mits je een gevarieerd voedingspatroon aanhoudt en niet uitsluitend uit eigen tuin eet. Voor specifieke gebieden gelden striktere adviezen:

• Rond Chemours/DuPont in Dordrecht: binnen een straal van 1 kilometer adviseert het RIVM geen groenten en fruit uit de moestuin te eten. Buiten die straal kunnen gewassen meestal wel gegeten worden, mits afgewisseld met supermarktproducten.
• Volkstuincomplex Sluisdijk in Helmond: hier gold eerder een RIVM-advies om geen eigen oogst te eten vanwege PFAS van het nabijgelegen bedrijf Custom Powders; na sanering van de tuinen is dat advies ingetrokken.
• Was groenten en fruit goed voor consumptie — dit helpt niet tegen PFAS die de plant heeft opgenomen, maar wel tegen aanhangende gronddeeltjes.
• Varieer je voeding — eet niet uitsluitend uit je eigen tuin, maar wissel af met producten uit de winkel.
• Laat kinderen handen wassen na het buiten spelen — inname van gronddeeltjes is een blootstellingsroute, vooral bij jonge kinderen.
• Laat je grond testen bij twijfel — een bodemanalyse op PFAS geeft zekerheid.

Bij concentraties boven de interventiewaarde adviseert het RIVM om geen groenten uit eigen tuin te eten en contact op te nemen met de GGD of gemeente. De meest actuele advieskaarten staan op rivm.nl/pfas/actueel.

Eieren van eigen kippen: nieuw landelijk advies

Sinds 15 april 2025 geldt een belangrijk nieuw advies: het RIVM raadt aan om in heel Nederland geen eieren van hobbykippen meer te eten. Dat is een verzwaring ten opzichte van eerdere regionale waarschuwingen.

Het RIVM onderzocht op 60 locaties verspreid over Nederland eieren van particuliere kippen. Op 31 van die 60 locaties bleek dat je al met één ei per week of minder boven de gezondheidskundige grenswaarde voor PFAS uitkwam. De variatie was groot, maar omdat hobbykippeneigenaren niet weten welke kant hun lokale situatie op valt, geldt het advies landelijk.

Vervolgonderzoek wees uit dat de wormen die kippen uit de bodem oppikken de belangrijkste route zijn. Wormen concentreren PFAS uit de bodem, en kippen eten er dagelijks veel van. Water, stro of het hout van het hok dragen veel minder bij. Stoppen met hobbykippen hoeft niet, maar het RIVM adviseert dus de eieren niet meer te eten of te verkopen.

Irrigatiewater: wat mag wel, wat niet?

Naast de bodem speelt ook het water dat je gebruikt om planten water te geven een rol. Het RIVM publiceerde in 2024 een handreiking beoordeling PFAS in irrigatiewater. De kernboodschap voor 2026:

• Regenwater kan overal in Nederland zonder problemen gebruikt worden voor de moestuin. PFAS-concentraties in regenwater zijn laag.
• Kraanwater is eveneens overal geschikt. Drinkwaterbedrijven monitoren PFAS en blijven onder de Europese drinkwaternorm.
• Slootwater en oppervlaktewater kan in de meeste gebieden worden gebruikt, maar in regio’s rond bekende bronnen wordt het afgeraden. Bij Chemours-Sliedrecht is het gebruik van slootwater voor moestuinen expliciet ontraden.
• Grondwater uit een eigen put: laat dit testen als je in een hotspot-gebied woont. In sommige delen van Zuid-Holland en Noord-Brabant zijn verhoogde concentraties gemeten.

Voor wie zekerheid wil: de Omgevingsdienst Zuid-Holland Zuid en het RIVM publiceren regionale advieskaarten met per locatie de aanbevolen waterbron. Op pfasinfo.nl staan deze handreikingen overzichtelijk bij elkaar.

Praktische tips voor je moestuin in 2026

Als je een moestuin hebt en je wilt de blootstelling aan PFAS beperken, kun je het volgende doen:

• Gebruik schone aanvulgrond — vraag de leverancier om een analysecertificaat inclusief PFAS conform het tijdelijk handelingskader. Goede tuinaarde valt ruim onder de achtergrondwaarden.
• Maak verhoogde bakken — vul ze met gecertificeerde tuinaarde, zodat planten niet in de oorspronkelijke grond wortelen. Een bodemfolie of worteldoek onderin maakt de scheiding nog effectiever.
• Gebruik leiding- of regenwater voor irrigatie in plaats van grondwater of slootwater uit een vervuild gebied.
• Kies voor vruchtgroenten boven bladgroenten als je twijfelt over de grondkwaliteit. Tomaten, courgettes, paprika’s en bonen nemen het minst PFAS op.
• Schil wortelgroenten — PFAS in wortels en aardappelen zit grotendeels in de schil, dus schillen verlaagt de blootstelling aanzienlijk.
• Beperk consumptie van eigen eieren tot incidenteel of stop ermee, conform het RIVM-advies van april 2025.
• Wissel af tussen eigen oogst en supermarktgroenten — ook bij gemiddelde Nederlandse achtergrondwaarden is afwisseling het meest robuuste advies.

Wil je zekerheid? Laat je grond en eventueel je gietwater testen op PFAS bij een geaccrediteerd laboratorium. Een complete analyse op de gangbare PFAS-pakketten kost al gauw enkele honderden euro's per monster. Zo weet je precies waar je aan toe bent.

Wat te doen bij een verdenking

Heb je het vermoeden dat er PFAS in jouw tuin zit, bijvoorbeeld omdat je vlakbij een fabriek of voormalige brandweerkazerne woont, of omdat je grond hebt aangevoerd van onbekende herkomst? Volg dan deze stappen:

1. Raadpleeg de PFAS-kaart en advieskaarten van de regionale omgevingsdienst (DCMR, OZHZ, ODNZKG, ODRA). Veel regio’s hebben specifieke moestuinadviezen op postcode-niveau.
2. Neem contact op met je gemeente of GGD bij twijfel. Sommige gemeenten bieden gratis indicatieve metingen aan voor inwoners in aandachtsgebieden.
3. Laat een onafhankelijke bodemanalyse uitvoeren via een geaccrediteerd lab. Vraag minimaal de PFAS-28 analyse aan, met PFOS en PFOA als kernparameters.
4. Vergelijk de uitkomsten met de RIVM-achtergrondwaarden en de toepasselijke risicogrenzen. Bij overschrijding van de interventiewaarden is sanering of bodemafdekking soms noodzakelijk.
5. Doe een melding op PFASkaartNederland zodat anderen in jouw buurt ook geïnformeerd worden over lokale meetwaarden.

Voor wie zich zorgen maakt over de gezondheidseffecten op langere termijn: het RIVM en de GGD bieden geen routinematige bloedtesten op PFAS aan, omdat een individuele meting weinig handelingsperspectief biedt. De focus ligt op het verlagen van blootstelling via voeding en omgeving.