Tuingrond laten testen: PFAS-laboratoria en kosten 2026

Steeds meer Nederlanders willen weten of de grond in hun moestuin, achtertuin of volkstuin PFAS bevat. Aanleiding zijn vaak nieuwsberichten over Chemours, Schiphol of een lokale stortplaats, of een verkleurde sloot achter de tuin. Een laboratoriumtest geeft uitsluitsel waar een blik op de PFAS-kaart dat niet kan: alleen uw eigen perceel, in nanogrammen per kilo grond.

De prijs voor een particuliere PFAS-grondtest start in 2026 rond de 295 euro voor een basispakket en loopt op tot ruim 500 euro voor een combinatiepakket waarin naast PFAS ook zware metalen en bestrijdingsmiddelen worden gemeten. Dit artikel zet de geaccrediteerde laboratoria, de bemonsteringsprocedure, de wettelijke toetsingswaarden en de interpretatie van uw uitslag op een rij.

Wie op zoek is naar duidelijkheid over een specifieke locatie, kan ook een melding doen via /melding/nieuw zodat omwonenden geinformeerd worden. Voor algemene achtergrond is /pfas-in-nederland een goed startpunt.

Waarom uw tuingrond laten testen op PFAS?

PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) zitten verspreid in de Nederlandse bodem. Het RIVM bepaalt landelijke achtergrondwaarden voor PFAS in de bodem en stelde vast dat de stoffen in vrijwel elk onderzocht monster terug te vinden zijn, ook ver van bekende bronlocaties. De concentraties varieren echter sterk per regio en per perceel.

Voor moestuiniers is de zorg specifiek: PFAS kan via wortels en bladgroenten in eetbare gewassen terechtkomen. Het Hoogheemraadschap van Delfland stelde in november 2025 nog dat moestuinhouders zich in de meeste gevallen geen zorgen hoeven te maken, maar voegde toe dat dit per locatie verschilt en dat een test zinvol is bij bekende vervuilingsbronnen in de buurt.

Risicogroepen voor een test zijn: bewoners binnen enkele kilometers van Chemours Dordrecht, Schiphol, voormalige brandweerkazernes en oefenterreinen, percelen die in het verleden zijn opgehoogd met grond uit onbekende herkomst, en tuinen langs slootkanten waar baggerspecie is verspreid. Ook wie kippen houdt en eieren eet uit eigen tuin doet er goed aan eerst de grond te laten onderzoeken, omdat eieren PFAS sterk kunnen ophopen.

Welke laboratoria voeren PFAS-grondtests uit?

In Nederland zijn enkele tientallen laboratoria geaccrediteerd voor bodemonderzoek. Voor PFAS-analyses zijn de bekendste partijen Eurofins, SGS, Normec Groen Agro Control, Synlab en TAUW. Deze laboratoria werken volgens NEN-EN-ISO/IEC 17025 (algemene accreditatie voor laboratoria) en AS SIKB 3000 (specifiek voor bodem). Op de website van SIKB staat een actueel register van erkende instellingen.

Voor particulieren zijn niet al deze laboratoria direct toegankelijk. De meeste werken voor adviesbureaus en gemeenten. Wel toegankelijk voor consumenten zijn:

• Normec Groen Agro Control via testenoppfas.nl — basistest 295 euro, multitest (PFAS, zware metalen, bestrijdingsmiddelen) 515 euro, kit thuisbezorgd
• Eurofins Agro Wageningen — PFAS-analyse op grond (pakket met 38 PFAS, GenX apart), prijs op aanvraag
• SGS Search — overwegend zakelijk, maar particuliere offerte mogelijk
• Goedkoopbodemonderzoek.nl — bemiddelt naar geaccrediteerde labs, prijs op offerte en afhankelijk van de oppervlakte en het aantal boringen

Let bij de keuze op of het laboratorium PFAS-vrij bemonsteringsmateriaal meelevert. Plastic flessen, sommige zakken en zelfs viltstiften kunnen het monster contamineren, waardoor de uitslag kunstmatig hoog uitvalt.

Wat kost een PFAS-bodemtest in 2026?

De prijzen lopen sterk uiteen, afhankelijk van het aantal stoffen dat wordt geanalyseerd en of monstername inbegrepen is. Een basispakket meet meestal de zogenoemde EU-28 of EU-20 PFAS-stoffen, een uitgebreid pakket gaat tot 30 of 40 verbindingen inclusief GenX (HFPO-DA), DONA en de korte ketens.

Bij verkoop van een woning, bouwaanvraag of grondverzet is een volledig verkennend bodemonderzoek conform NEN 5740 verplicht. Voor pure persoonlijke nieuwsgierigheid over moestuingrond volstaat meestal een basis-grondtest. Vraag bij het lab naar de prijs van een tweede monster van een ander deel van de tuin.

Zo verloopt een doe-het-zelf-bemonstering stap voor stap

Bij de meeste consumententests ontvangt u binnen enkele werkdagen een kit met PFAS-vrije zakjes, handschoenen, een schepje (vaak houten of metalen) en een retourenvelop. De bemonstering volgt grofweg deze stappen:

1. Locaties kiezen: prik vijf tot tien deelmonsters op verschillende plekken in de tuin, in een denkbeeldig W- of zigzagpatroon. Vermijd de eerste 30 cm rond een composthoop, schutting of regenpijp tenzij dat juist het verdachte gebied is.
2. Diepte: voor moestuingrond standaard 0-25 cm (de bouwvoor). Voor een diepere risico-inschatting bemonstert u ook 25-50 cm.
3. Mengmonster maken: meng de deelmonsters in een schone glazen of roestvrijstalen kom, niet in plastic. Vul de meegeleverde zak met circa 500 gram grond.
4. Verzenden: de envelop is in de regel gefrankeerd. Verstuur dezelfde dag of bewaar koel.
5. Wachten: de meeste laboratoria leveren binnen circa 10 werkdagen een rapport, vaak digitaal als pdf of per e-mail.

Belangrijk: draag tijdens de bemonstering geen kleding met DWR-coating (regenjassen, outdoorbroeken) en gebruik geen cosmetica met fluorverbindingen. Deze kunnen het monster contamineren met PFAS.

Wat staat er in het laboratoriumrapport?

Een PFAS-rapport bevat per stof de gemeten concentratie in microgram per kilo droge stof (ug/kg ds), de detectiegrens (rapportagegrens) en vaak een toetsing aan de Nederlandse achtergrondwaarden of risicogrenzen. Veel voorkomende afkortingen:

• PFOA: perfluoroctaanzuur — sinds 2020 EU-verbod, restanten wijdverspreid
• PFOS: perfluoroctaansulfonzuur — vroeger in blusschuim
• GenX (HFPO-DA): opvolger van PFOA, gebruikt door Chemours sinds 2012
• PFNA, PFHxS, PFBS: andere veelvoorkomende lange en korte ketens
• Som-PFAS: optelsom van een vastgestelde lijst (bijvoorbeeld de EU-20)

Sommige labs rapporteren ook een PEQ-waarde (PFAS Equivalent Quotient): een gewogen optelsom waarbij giftiger stoffen zwaarder meetellen. Het RIVM gebruikt deze methodiek sinds mei 2024 voor onder andere de voorlopige advieswaarde voor irrigatiewater van grote moestuinen (350 nanogram PEQ per liter).

Toetsingswaarden: wanneer is uw grond te vies?

Het RIVM leidde in 2021 risicogrenzen af voor de Interventiewaarden PFAS in grond en grondwater (memo in september 2025 in een gecorrigeerde versie 1.2 opnieuw gepubliceerd). Deze risicogrenzen zijn geen wettelijke norm. Voor het toepassen van grond gelden de toepassingswaarden uit het Handelingskader PFAS van het Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

Bron: Handelingskader PFAS (IPLO) en het RIVM-memo risicogrenzen Interventiewaarden PFAS (versie 1.2). De toepassingswaarden gaan over het hergebruik van grond; de humane risicogrens is de bodemconcentratie waarbij iemand die op die grond woont en uit zijn tuin eet levenslang op de gezondheidskundige grenswaarde uitkomt. Voor mengsels van PFAS telt het RIVM de stoffen bij elkaar op via een risico-index. Bij een overschrijding beoordeelt de GGD de situatie per locatie en kan zij adviseren om bepaalde gewassen (bladgroenten) niet meer in deze grond te telen.

Mijn uitslag is hoog: wat nu?

Een verhoogde uitslag betekent niet automatisch een acuut gezondheidsprobleem. PFAS hoopt zich op over jaren; eenmalige consumptie van groente uit licht vervuilde grond is geen ramp. Wel verstandig is om de volgende stappen te overwegen:

• Vergelijk met de juiste norm: een overschrijding van de achtergrondwaarde zegt iets over hergebruik van grond, niet meteen iets over uw gezondheid; laat de GGD de uitslag duiden.
• Tweede meting: laat een controlemonster nemen op een ander deel van de tuin. Een hoge uitslag op een enkel hot spot wil niet zeggen dat de hele tuin vervuild is.
• GGD bellen: de GGD geeft gratis advies over gezondheidsrisico's. De DCMR (Rijnmond), ODNZKG (Noordzeekanaalgebied) en andere omgevingsdiensten gebruiken sinds september 2025 het Toetsingskader actuele gezondheidsrisico's bij bodemverontreiniging om uw situatie te beoordelen.
• Saneringsopties: lichte verontreiniging kunt u afdekken met schone grond (minimaal 30 cm) of een betonpad. Voor zware verontreiniging is grondverwijdering nodig, vaak vergunningplichtig.
• Aansprakelijkheid: bij een aantoonbare bron (bedrijf, voormalige stortplaats) kunt u via een advocaat schade verhalen. Bewaar uw rapport en koopakte goed.

Voor wie zich zorgen maakt over de gezondheid: een PFAS-bloedtest bij een huisarts wordt in Nederland zelden vergoed, maar enkele particuliere laboratoria bieden deze tegen betaling aan. Op het blog over PFAS-gezondheidseffecten staat meer over wat de literatuur in 2025 zegt over normen voor PFAS in bloed.

Veelgemaakte fouten en valkuilen bij zelf testen

Particuliere PFAS-tests zijn relatief nieuw en op forums duiken regelmatig dezelfde fouten op. De vier belangrijkste:

1. Plastic gebruiken bij de bemonstering: veel huishoudplastics bevatten zelf fluor. Gebruik uitsluitend het meegeleverde materiaal of glas en RVS.
2. Te ondiep bemonsteren: alleen het oppervlak (0-5 cm) zegt weinig. Houd 0-25 cm aan voor moestuin, en let op dat u de zode mee neemt.
3. Een uitslag onder de detectiegrens lezen als bewijs van afwezigheid: een rapportage van "<0,1 ug/kg" betekent dat de stof onder de meetgrens zit, niet dat er nul PFAS aanwezig is. Voor sommige toepassingen (kinderspeelplaatsen) is zelfs deze grens niet laag genoeg.
4. Toetsen aan verkeerde norm: de Generieke Maximale Waarde uit het Tijdelijk Handelingskader (1,4 ug/kg) geldt voor het toepassen van grond elders, niet automatisch voor de gezondheid van bewoners. Voor een gezondheidstoets is het GGD-toetsingskader leidend.

Een laatste aandachtspunt: het Hoogheemraadschap van Delfland en andere waterschappen waarschuwen dat ook irrigatiewater uit sloten een PFAS-bron kan zijn. Wie alleen de grond test maar wel met slootwater de moestuin besproeit, krijgt een onvolledig beeld. Een aparte watertest kost circa 150 tot 250 euro extra.

Alternatieven: gemeente, GGD en publieke onderzoeken

Niet iedereen wil of kan honderden euro's uitgeven aan een private test. Er zijn alternatieven die soms even nuttig zijn:

• Bodematlas / BodemInformatieSysteem: gemeenten en omgevingsdiensten publiceren historische meetgegevens. Via bodemloket.nl ziet u of er onderzoek is gedaan in uw straat.
• Lokale onderzoeken: het RIVM publiceerde in 2022 een onderzoek naar PFAS in moestuingewassen rond Dordrecht (gevolgd door een grond- en wateronderzoek via OZHZ in januari 2023), en Delfland onderzocht in 2025 dertien moestuincomplexen in Zuid-Holland. Vraag bij uw omgevingsdienst of uw wijk in lopend onderzoek zit.
• RIVM-onderzoeksprogramma 2023-2026: in een aantal regio's worden bewoners gratis bemonsterd. Het RIVM publiceert resultaten via het PFAS-onderzoeksprogramma. Najaar 2026 is de slotbijeenkomst.
• Burgerinitiatieven: pfasinkaart.nl verzamelt eierentests, en op deze kaart kunt u meldingen van anderen in uw buurt zien.

Een combinatie werkt vaak het beste: kijk eerst of er publieke data zijn, doe een melding via /melding/nieuw, en investeer pas in een eigen test als de data ontbreken of als u specifieke twijfel heeft over uw eigen perceel.