PFAS in Amersfoort

PFAS-situatie in Amersfoort

Amersfoort is een middelgrote stad in de provincie Utrecht, gelegen op de grens van de Utrechtse Heuvelrug en het rivierengebied. De gemeente heeft een bijzondere relatie met PFAS-vervuiling, met name door de aanwezigheid van de voormalige militaire vliegbasis Soesterberg, direct grenzend aan het grondgebied van de voormalige gemeente Soest, dat in 2020 voor de vliegbasislocatie in de bestuurlijke zone van Amersfoort valt. Defensie gebruikte hier decennialang PFAS-houdend blusschuim tijdens oefeningen, wat leidde tot een van de bekendste PFAS-gevallen in de provincie Utrecht.

Amersfoort is als grote gemeente zelf bevoegd gezag voor bodemonderzoek en -sanering op haar grondgebied, in tegenstelling tot kleinere gemeenten in Utrecht die onder de provincie vallen. De gemeente werkt nauw samen met de Omgevingsdienst Regio Utrecht (ODRU) en de provincie Utrecht bij de inventarisatie en aanpak van PFAS-locaties. Nationaal onderzoek toont aan dat PFAS aantoonbaar aanwezig is in 85 procent van het ondiepe grondwater in Nederland, en ook in de regio rond Amersfoort is diffuse PFAS-vervuiling waarschijnlijk wijdverspreid aanwezig.

Bekende meetpunten en bronnen

De meest bekende en ernstige PFAS-locatie nabij Amersfoort is de voormalige vliegbasis Soesterberg:

• Vliegbasis Soesterberg (PFOS-vervuiling): De bodem en het grondwater bij de voormalige kazernebrandweer en het oefenterrein zijn ernstig vervuild met PFOS (perfluoroctaansulfonaat), de dominante PFAS-verbinding in het blusschuim dat tussen 1983 en 2006 werd gebruikt. De vervuiling in de grond is beperkt tot de directe omgeving van de oefenlocatie binnen het basisterrein. De grondwaterpluim heeft zich echter uitgebreid tot circa 300 meter in noordwestelijke richting, tot in het zuidelijke deel van het Numanbos (bron: provincie Utrecht, november 2025).
• Voormalige tankreiniging vliegbasis: Op het terrein van de voormalige vliegbasis is ook een tweede locatie met PFAS-verontreiniging vastgesteld, gerelateerd aan een historisch tankstation. Onderzoek in 2025 bracht de exacte omvang van deze verontreiniging verder in kaart.
• Industriele locaties Amersfoort-stad: Binnen de bebouwde kom van Amersfoort zijn historische bedrijfslocaties aanwezig in sectoren als metaalverwerking en oppervlaktebehandeling. De gemeente brengt deze als onderdeel van de landelijke PFAS-inventarisatie in kaart, samen met voormalige brandweeroefen-terreinen.
• Grondwaterkwaliteit regio: De provincie Utrecht monitort het grondwater in de regio via een uitgebreid meetnet. PFAS worden ook hier aangetroffen als gevolg van zowel diffuse achtergrondbelasting als puntbronnen.

Wat doet de gemeente?

Gemeente Amersfoort voert zelf de regie over PFAS-inventarisatie en sanering op haar grondgebied. De aanpak van de vliegbasislocatie is het meest vergevorderd en loopt via een samenwerking tussen het Rijk (ministeries van Defensie en Infrastructuur en Waterstaat), de provincie Utrecht en de gemeente.

De totale saneringskosten voor de Soesterberg-locatie worden geraamd op 23,5 miljoen euro. Het Rijk draagt 22,5 miljoen euro bij, de provincie Utrecht 1 miljoen euro. In 2025 is een uitgebreide pompproef uitgevoerd om grondwater te onttrekken en terug te infiltreren, ter voorbereiding op de definitieve saneringsaanpak. In 2025 zijn hogere PFAS-concentraties aangetroffen dan aanvankelijk verwacht, mede door de uitzonderlijk natte perioden in 2023 en 2024 die het grondwaterpeil sterk deden fluctueren (bron: provincie Utrecht, 2025). Het saneringsplan wordt naar verwachting in de eerste helft van 2026 vastgesteld door de RUD Utrecht, waarna de sanering in 2027 kan starten.

Voor de bredere PFAS-inventarisatie in de gemeente hanteert Amersfoort het nationale Handelingskader PFAS en werkt zij samen met ODRU om verdachte locaties te beoordelen en zo nodig bewoners te informeren. Omwonenden van de vliegbasislocatie lopen geen risico zolang zij geen grondwater gebruiken; grondwateronttrekking is verboden onder de Wet bodembescherming.

Wat kun je zelf doen?

• Gebruik nooit grondwater als drinkwater. In de nabijheid van de vliegbasis en mogelijk ook op andere locaties in de regio is grondwater verontreinigd met PFAS. Drinkwater van het kraannet (Vitens) is gecontroleerd en veilig.
• Controleer via bodemloket.nl of er voor uw adres of perceel bodemonderzoeksrapporten beschikbaar zijn. Historische industrieterreinen, oud militair terrein en brandweerlocaties zijn extra verdachte plekken.
• Informeer bij ODRU of de gemeente als u graafwerkzaamheden plant op een verdacht perceel. Grondverzet moet voldoen aan de PFAS-normen van het Handelingskader, en grond dient bemonsterd te worden.
• Volg de communicatie van de provincie Utrecht over Park Vliegbasis Soesterberg als u in de directe omgeving woont of een tuin heeft. De provincie publiceert regelmatig updates over de saneringsvoortgang via provincie-utrecht.nl.
• Meld vermoedens van verontreiniging bij de gemeente Amersfoort of ODRU. Anonieme meldingen zijn mogelijk. Bij acute gezondheidsklachten die u in verband brengt met bodemverontreiniging, neem contact op met de GGD Midden-Nederland.

Veelgestelde vragen

Is de PFAS-vervuiling van de vliegbasis een gevaar voor mijn gezondheid als ik in de buurt woon?

Voor omwonenden die geen grondwater gebruiken, is het directe risico beperkt. De provincie Utrecht en de gemeente stellen nadrukkelijk dat grondwater niet mag worden gebruikt als drinkwater of voor moestuinberegening in de omgeving van de vliegbasis. Wie zich zorgen maakt kan contact opnemen met GGD Midden-Nederland voor persoonlijk gezondheidsadvies.

Wanneer begint de sanering van de Soesterberg-locatie?

Het saneringsplan wordt naar verwachting in de eerste helft van 2026 vastgesteld en goedgekeurd door de RUD Utrecht. De daadwerkelijke sanering is gepland voor 2027. De grondreiniging valt duurder uit dan aanvankelijk begroot, onder meer door hogere dan verwachte PFAS-concentraties en de complexiteit van de grondwaterpluim (bron: De Nieuwsbode / provincie Utrecht, 2025).

Zijn er ook PFAS-locaties in de stad Amersfoort zelf, buiten de vliegbasis?

Ja, de gemeente Amersfoort inventariseert als bevoegd gezag ook locaties binnen de stadsgrenzen, zoals voormalige brandweeroefen-terreinen en industriele percelen. Over de uitkomsten van deze inventarisatie wordt gecommuniceerd via de gemeentelijke kanalen en via bodemloket.nl zodra rapporten beschikbaar zijn.

Kan ik mijn tuin gebruiken als ik nabij de vliegbasis woon?

Normale bovengrondse tuinactiviteiten zijn doorgaans veilig. Het gebruik van slootwater of grondwater voor beregening van moestuinen is niet verstandig in de directe omgeving van de vliegbasis. Gebruik kraanwater. Bij twijfel over uw specifieke perceel kunt u een bodemmonster laten nemen door een gecertificeerd laboratorium.

Wie betaalt de sanering van de vliegbasis Soesterberg?

Het Rijk betaalt het overgrote deel: het ministerie van Defensie en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat dragen gezamenlijk 22,5 miljoen euro bij. De provincie Utrecht draagt 1 miljoen euro bij. Er is eind 2023 een formele overeenkomst getekend over deze kostenverdeling. De sanering wordt uitgevoerd onder regie van de provincie Utrecht en getoetst door de RUD Utrecht.