PFAS in Breda

Breda is een van de grotere steden in Noord-Brabant en maakt deel uit van een provincie die al jaren kampt met verhoogde PFAS-concentraties in bodem en grondwater. De aanwezigheid van defensielocaties, industrieterreinen en brandweeroefenplaatsen in en rondom de stad maakt Breda tot een gemeente waar de PFAS-problematiek extra aandacht verdient. PFAS (per- en polyfluoralkylstoffen) zijn chemische verbindingen die nauwelijks afbreken in het milieu en zich ophopen in levende organismen, met potentieel schadelijke gevolgen voor de gezondheid.

PFAS-situatie in Breda

Breda ligt in het hart van een regio waar PFAS-verontreiniging wijdverspreid is. Uit provinciebrede metingen blijkt dat PFAS aantoonbaar aanwezig zijn in een groot deel van het ondiepe grondwater in Noord-Brabant. De provincie heeft samen met deelnemende gemeenten, waaronder Breda, een gezamenlijke bodemkwaliteitskaart voor PFAS opgesteld. Deze kaart vormt de basis voor het lokale bodembeleid en bepaalt onder welke voorwaarden grondverzet binnen de regio is toegestaan.

Een bijzondere bron van verontreiniging in de directe omgeving van Breda is vliegbasis Gilze-Rijen, op circa tien kilometer van de stad gelegen. Onderzoek, onder meer gepubliceerd door Pointer (KRO-NCRV), toonde aan dat de bodem van deze defensielocatie ernstig verontreinigd is met PFOS, een van de meest schadelijke PFAS-verbindingen. Op één meetpunt werden concentraties gemeten tot 3.300 microgram PFOS per kilogram droge stof, een waarde die de interventienorm met factor 56 overschrijdt. Defensie gebruikte op de vliegbasis jarenlang PFAS-houdend blusschuim bij brandweeroefeningen.

In 2022 stelde Waterschap Brabantse Delta vast dat er verhoogde PFAS-waarden aanwezig zijn in de bodem langs de Aalstraatseloei, een beek op slechts 100 meter van de vliegbasis. Ook in de watergang de Groote Ley, die grenst aan het defensieterrein, zijn verhoogde PFOS-concentraties gemeten in het waterbed.

Bekende meetpunten en bronnen

De meest gedocumenteerde meetpunten in de regio Breda bevinden zich in de directe omgeving van vliegbasis Gilze-Rijen. De Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) voert namens de deelnemende gemeenten bodemonderzoek uit en handhaaft het lokale bodembeleid op het gebied van PFAS. De meetresultaten worden getoetst aan de geldende normen, waaronder de interventiewaarden van het RIVM.

Brabant Water, de drinkwaterleverancier voor Noord-Brabant, haalt het drinkwater voor Breda uit diep grondwater, doorgaans op grote diepte gewonnen. Volgens Brabant Water bevat het overgrote deel van het Brabantse drinkwater geen aantoonbare PFAS-concentraties. Eventuele sporenconcentraties blijven ruimschoots onder de wettelijke normen en de strenge gezondheidsstandaard van het RIVM voor drinkwater. De bescherming van grondwaterbeschermingszones rondom waterwingebieden is een belangrijk onderdeel van het provinciaal beleid.

Wat doet de gemeente?

De gemeente Breda werkt samen met de provincie Noord-Brabant en de Omgevingsdienst Brabant Noord aan de aanpak van PFAS-verontreiniging. De gezamenlijke bodemkwaliteitskaart, die in Noord-Brabant is vastgesteld, maakt het mogelijk om grond binnen de regio te hergebruiken zonder dat voor elk transport opnieuw uitgebreid onderzoek nodig is. Dit vereenvoudigt bouwprojecten en infrastructuurwerkzaamheden, terwijl tegelijkertijd wordt voorkomen dat zwaarder verontreinigde grond in minder belaste gebieden terechtkomt.

Defensie heeft inmiddels aangekondigd alle verontreinigde terreinen op termijn te willen saneren, een traject dat naar verwachting tientallen miljoenen euro's zal kosten. De gemeente Breda volgt de voortgang van dit saneringsproces en onderhoudt contact met het Ministerie van Defensie over de gevolgen voor de omgeving. Omwonenden van vliegbasis Gilze-Rijen zijn door de gemeente geïnformeerd over de uitkomsten van het bodemonderzoek, waarbij de gemeente benadrukte dat de gemeten concentraties op het defensieterrein zelf zitten en dat directe gezondheidsrisico's voor omwonenden niet direct zijn vastgesteld.

Bredere beleidsmaatregelen worden mede bepaald door provinciaal en nationaal beleid. De provincie Noord-Brabant heeft meetstations voor luchtkwaliteit en bewaakt actief de grondwaterkwaliteit. Het RIVM heeft in 2024 een meerjarig onderzoeksprogramma gestart waarbinnen ook Brabant uitgebreid wordt bemeten.

Wat kun je zelf doen?

Inwoners van Breda die willen weten of hun tuin of woning in de buurt van een bekende PFAS-locatie ligt, kunnen informatie opvragen bij de gemeente of de Omgevingsdienst Brabant Noord. Voor mensen die groenten en fruit verbouwen in een moestuin dicht bij industrieterreinen of de vliegbasis Gilze-Rijen, is enige voorzichtigheid op zijn plaats.

• Vraag bij de gemeente of uw perceel op of nabij een aandachtslocatie ligt voordat u grondwerkzaamheden uitvoert.
• Vermijd het eten van grote hoeveelheden zelfgekweekte groenten uit moestuinen in mogelijk belaste gebieden, zeker als de grond niet eerder is onderzocht.
• Laat grond pas afvoeren of aanvoeren nadat is vastgesteld wat de kwaliteit ervan is, in overeenstemming met de bodemkwaliteitskaart van de regio.
• Drink geen water uit eigen putten of drains in de nabijheid van bekende verontreinigingsbronnen, maar gebruik kraanwater van Brabant Water.
• Houd de informatie van het RIVM en de gemeente bij, omdat nieuwe meetresultaten het beeld kunnen aanscherpen.

Veelgestelde vragen

Is het drinkwater in Breda veilig wat betreft PFAS?

Ja, het drinkwater dat Brabant Water levert aan inwoners van Breda is gewonnen uit diep grondwater en voldoet ruimschoots aan de wettelijke normen voor PFAS. Eventuele sporen PFAS in het water liggen onder de veiligheidsgrens die het RIVM hanteert.

Vormt vliegbasis Gilze-Rijen een risico voor omwonenden in Breda?

De ernstige verontreiniging bevindt zich op het terrein van de vliegbasis zelf. De gemeente en Defensie geven aan dat er geen directe gezondheidsrisico's zijn vastgesteld voor omwonenden. Wel zijn verhoogde waarden gemeten in nabijgelegen watergangen, wat de noodzaak van sanering onderstreept.

Mag ik grond afvoeren of aanvoeren bij een bouwproject in Breda?

Grondverzet in Breda is gebonden aan de regionale bodemkwaliteitskaart PFAS voor Noord-Brabant. Binnen de kaartgebieden is hergebruik van grond mogelijk zonder extra onderzoek, mits de grond wordt toegepast in een gebied met een vergelijkbare of lagere kwaliteitsklasse. Raadpleeg de Omgevingsdienst Brabant Noord voor de specifieke regels die gelden voor uw locatie.

Wat zijn de gezondheidseffecten van PFAS-blootstelling?

Langdurige blootstelling aan hoge concentraties PFAS kan het immuunsysteem beïnvloeden, de werking van de schildklier verstoren en is in verband gebracht met een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker. Het RIVM publiceert actuele informatie over gezondheidsrisico's en de normen die daarvoor worden gehanteerd. Voor persoonlijk advies kunt u contact opnemen met de GGD West-Brabant.