PFAS in Dordrecht

PFAS in Dordrecht: het epicentrum van de Nederlandse PFAS-crisis

Dordrecht staat aan het hart van wat wel de grootste industriele PFAS-verontreiniging van Nederland wordt genoemd. De Chemours-fabriek (voorheen DuPont) aan de Baanhoekweg is decennialang een van de grootste uitstoters van PFAS-stoffen in Europa geweest. Jarenlang werden PFOA (perfluoroctaanzuur) en later GenX-stoffen geloosd in de lucht, het water en de bodem, met verstrekkende gevolgen voor inwoners, landbouw, natuur en drinkwaterbronnen in een wijde omgeving. De impact reikt van de directe omgeving van de fabriek tot kilometers verderop in de Hoeksche Waard, de Alblasserwaard en de oevers van de Noord. Dordrecht is daarmee een sleuteldossier in het Nederlandse en Europese PFAS-debat geworden.

PFAS-situatie in Dordrecht

DuPont begon in Dordrecht al in de jaren vijftig van de twintigste eeuw met de productie van fluorpolymeren, waarbij PFOA als hulpstof werd gebruikt. Pas in 2012 werd PFOA officieel afgebouwd en vervangen door GenX-stoffen (de verbindingen FRD-902, FRD-903 en E1). Beide categorieeen zijn echter persistent: ze breken nauwelijks af in het milieu en hopen zich op in levende wezens. Onderzoek door de milieu-onderzoeksredactie van Zembla heeft aangetoond dat in sloten op een kilometer van de fabriek concentraties PFOA zijn gemeten die gemiddeld 13.000 keer boven de veilige norm lagen.

De vervuiling beperkt zich niet tot de directe omgeving. In het populaire recreatieplas Lammetjeswiel in Alblasserdam, op circa acht kilometer van de Chemours-fabriek, werden concentraties PFOA gemeten van 250 keer boven de veiligheidsnorm, en GenX van zes keer boven de norm. De provincie Zuid-Holland heeft meerdere malen negatieve zwemadviezen afgegeven voor recreatieplassen in de regio. Na gerichte sanering en doorspoeling van de plas Merwelanden werden de concentraties teruggebracht tot onder de zwemnorm, waarna het negatieve zwemadvies werd ingetrokken.

In september 2023 deed de rechtbank uitspraak in een historisch tussenvonnis: Chemours en DuPont werden aansprakelijk gesteld voor de schade en gevolgen van hun jarenlange PFOA- en GenX-emissies door de gemeenten Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden. De rechter oordeelde dat de bedrijven verantwoordelijk zijn voor de vervuiling en gehouden zijn de schade te vergoeden. Begin 2026 onderhandelen partijen over een schikking.

Bekende meetpunten en bronnen

De Chemours-fabriek aan de Baanhoekweg is verreweg de belangrijkste bekende PFAS-bron in de regio Dordrecht. De milieudienst DCMR Milieudienst Rijnmond houdt toezicht op de vergunningsverlening en emissies van het bedrijf. Uit het toezichtdossier van DCMR blijkt het volgende:

• Luchtemissies: Decennialang werden via schoorstenen aanzienlijke hoeveelheden PFOA en later GenX de lucht in geblazen. De neerslag hiervan heeft de bodem in een straal van meerdere kilometers rondom de fabriek besmet.
• Wateremissies: PFAS-houdend afvalwater werd geloosd op de Noord, een zijrivier van de Merwede. Uit metingen van Rijkswaterstaat blijkt dat de concentraties PFAS in het oppervlaktewater langs de Noord structureel verhoogd zijn.
• Bodem en grondwater: Op het fabrieksterrein zelf en in de directe omgeving zijn de PFAS-concentraties in de bodem en het grondwater extreem hoog. DCMR heeft meerdere sancties opgelegd aan Chemours wegens overschrijding van lozingsnormen.
• Eieren uit de omgeving: Naar aanleiding van zorgen over bioaccumulatie is in 2024 onderzoek gedaan naar PFAS-gehaltes in eieren van kippen die gehouden worden in de omgeving van de fabriek.

In 2025 heeft Chemours bij de provincie Zuid-Holland een nieuwe omgevingsvergunning aangevraagd voor de lozing van PFAS-houdend water. Begin 2026 werden aanvullende stukken ingediend. De aanvraag gaat over TFA, DFA, PFPrA en andere fluorverbindingen. De procedure loopt nog en wordt nauwgezet gevolgd door omwonenden, milieuorganisaties en de betrokken gemeenten.

Wat doet de gemeente?

De gemeente Dordrecht heeft het dossier Chemours hoog op de agenda staan en voert actief beleid om bewoners te informeren en te beschermen. Concrete stappen omvatten:

• Juridische aanpak: Dordrecht, Papendrecht, Sliedrecht en Molenlanden hebben gezamenlijk Chemours en DuPont aansprakelijk gesteld en procederen actief om schadevergoeding en sanering af te dwingen. Het tussenvonnis van september 2023 is een mijlpaal in dit traject.
• Bewonersonderzoek: In maart 2025 zijn circa 2.160 inwoners uit de vier betrokken gemeenten bevraagd over de communicatie rond PFAS en Chemours, om te bepalen hoe de informatievoorziening beter kan.
• Dossierwebsite: De gemeente publiceert alle relevante nieuws, raadsbrieven en onderzoeken op een afzonderlijk Chemours-dossier op de gemeentelijke website, zodat inwoners actueel geïnformeerd blijven.
• Samenwerking met provincie: De provincie Zuid-Holland is de bevoegd gezag voor de vergunningverlening aan Chemours. Dordrecht werkt intensief samen met de provincie, DCMR en omliggende gemeenten om emissies verder terug te dringen en naleving te handhaven.
• Gezondheidsonderzoek: In samenwerking met het RIVM en de GGD worden de gezondheidseffecten bij omwonenden gemonitord, waarbij blootstelling aan PFAS via bloed, drinkwater en voedsel worden meegenomen.

Wat kun je zelf doen?

Voor inwoners van Dordrecht en omliggende gemeenten zijn de volgende adviezen van kracht, gebaseerd op richtlijnen van het RIVM en de GGD:

• Geen zelfgekweekte groenten consumeren nabij de fabriek: Binnen een straal van enkele kilometers van de Chemours-fabriek geldt een uitdrukkelijk advies om geen zelfgekweekte groenten, fruit of kruiden te eten, omdat de bodem en neerslag verhoogde PFAS-concentraties kunnen bevatten.
• Eieren van eigen kippen niet eten: In de omgeving van Chemours is herhaaldelijk gebleken dat eieren van kippen met buitenuitloop verhoogde PFAS-gehaltes bevatten. Het advies is deze eieren niet te consumeren.
• Kraanwater gebruiken voor drinken en koken: Drinkwater van Evides Waterbedrijf wordt uitgebreid gezuiverd op PFAS en voldoet aan de geldende normen. Gebruik altijd kraanwater in plaats van oppervlaktewater of eigen bronnen.
• Zwemmen: Volg de actuele zwemadviezen van de provincie Zuid-Holland voor recreatieplassen in de regio. Deze adviezen worden regelmatig bijgesteld op basis van meetresultaten.
• Bloedonderzoek: Omwonenden die zich zorgen maken over hun blootstelling kunnen via de huisarts informatie opvragen over mogelijkheden voor bloedonderzoek op PFAS. Het RIVM heeft referentiewaarden vastgesteld waartegen gemeten concentraties in bloed worden afgezet.
• Op de hoogte blijven: Volg de dossierwebsite van de gemeente Dordrecht en de publicaties van DCMR voor de meest actuele informatie over vergunningen, metingen en juridische ontwikkelingen.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen PFOA en GenX?

PFOA (perfluoroctaanzuur) is een langketenige PFAS-stof die DuPont gebruikte als hulpstof bij de productie van teflon en andere fluorpolymeren. In 2012 werd PFOA afgebouwd en vervangen door zogenoemde GenX-stoffen (kortketenige PFAS-verbindingen, waaronder HFPO-DA). Hoewel GenX minder bioaccumuleert dan PFOA, is ook deze stof persistent in het milieu en worden de gezondheidseffecten nog steeds onderzocht. Beide stoffen worden gemeten in het water, de bodem en het bloed van omwonenden in de Dordrechtse regio.

Is de rechtszaak tegen Chemours en DuPont al afgerond?

Nee. In september 2023 wees de rechtbank een tussenvonnis uit waarbij Chemours en DuPont aansprakelijk werden gesteld voor de schade door hun PFOA- en GenX-emissies. De vervolgprocedure om de omvang van de schadevergoeding vast te stellen loopt nog. Inmiddels vindt ook overleg plaats over een mogelijke schikking tussen de bedrijven en de betrokken gemeenten en omwonenden.

Mag ik zwemmen in de Merwelanden?

Na gerichte sanering en doorspoeling van de plas Merwelanden hebben de PFAS-concentraties in het water de zwemnorm bereikt en heeft de provincie Zuid-Holland het negatieve zwemadvies ingetrokken. Voor de meest actuele status van zwemlocaties in de regio verwijst de provincie naar de website zwemwater.nl, waar adviezen real-time worden bijgehouden op basis van periodieke metingen.

Hoe gevaarlijk is PFAS voor mijn gezondheid?

Langdurige blootstelling aan hoge concentraties PFAS kan schadelijke effecten hebben op de gezondheid, waaronder verstoring van het immuunsysteem, verhoogd cholesterol, schildklieraandoeningen en een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker. Het RIVM heeft tolerable intake-waarden vastgesteld voor de meest voorkomende PFAS-stoffen. Of blootstelling in een specifieke situatie risico's oplevert, hangt af van de hoogte en duur van de blootstelling. Bij concrete zorgen is het verstandig contact op te nemen met de huisarts of de GGD Zuid-Holland Zuid.