PFAS in Eindhoven

PFAS-situatie in Eindhoven

Eindhoven staat in het teken van PFAS-vervuiling die rechtstreeks samenhangt met decennia lang gebruik van PFAS-houdend blusschuim op Eindhoven Airport en aangrenzende defensieterreinen. PFAS (poly- en perfluoralkylstoffen) zijn chemicalieen die niet afbreken in het milieu. Volgens het RIVM hopen ze zich op in mensen en dieren en zijn ze schadelijk voor de gezondheid, zelfs bij zeer lage concentraties.

Noord-Brabant heeft de meeste vervuilde PFAS-locaties van heel Nederland, zo rapporteerde Omroep Brabant in 2024 op basis van landelijk onderzoek door Pointer (KRO-NCRV). Eindhoven staat daarbinnen prominent op de kaart, met name door de ligging van het militaire vliegveld Eindhoven Airport, dat tevens als civiel vliegveld wordt gebruikt. Op dit terrein is jarenlang geoefend en geblust met PFAS-houdend blusschuim, tot het verbod op PFOS in 2011 en vervolgens op PFOA.

Defensie heeft erkend dat Eindhoven Airport een van de verontreinigde locaties is, naast vliegbases als Gilze-Rijen, Volkel en Woensdrecht. De verspreidingsroutes lopen via bodem, grondwater en oppervlaktewater naar de omgeving.

Bekende meetpunten en bronnen

Het meest concrete en publiek bekende geval van PFAS-vervuiling in Eindhoven is recreatieplas De Landsard, gelegen in stadsdeel Strijp op korte afstand van het vliegveld.

• Recreatieplas De Landsard: Metingen in augustus 2024 toonden een PFOS-concentratie van 117 nanogram per liter, wat 270 keer hoger is dan de norm. Waterschap De Dommel meldde de vondst na berichtgeving in het Eindhovens Dagblad. De gemeente Eindhoven heeft vervolgens een negatief zwemadvies ingesteld dat sindsdien van kracht is.
• Eindhoven Airport (militaire zijde): Het vliegveld heeft een eigen drainagesysteem dat regenwater en bluswater afvoert. Onderzoek loopt om te bepalen hoe dit systeem de PFAS-verontreiniging heeft verspreid naar het oppervlaktewater van het Ekkersrijt-watersysteem en naar De Landsard, die eigendom is van de gemeente Eindhoven.
• Ekkersrijt oppervlaktewatersysteem: Dit watersysteem staat hydrologisch in verbinding met het vliegveld en ontvangt daarmee mogelijk vervuild water. Waterschap De Dommel is verantwoordelijk voor het beheer en de monitoring.

Defensie voert een bodem-, oppervlaktewater- en regenwaterafvoeronderzoek uit op het vliegveldterrein. Eerste resultaten over de verspreiding en de haalbaarheid van bodemsanering worden verwacht na de zomer van 2025, aldus defensie.nl.

Milieudefensie heeft in 2025 gepleit voor een strengere milieuvergunning voor activiteiten rondom de Landsardplas, meldde Omroep Brabant.

Wat doet de gemeente?

De gemeente Eindhoven neemt meerdere maatregelen, al is de aanpak sterk afhankelijk van Defensie als eigenaar en vervuiler van de primaire bron:

• Negatief zwemadvies: Vanaf 27 augustus 2024 geldt een zwemverbod voor recreatieplas De Landsard. De gemeente heeft dit ingesteld na overleg met de GGD Brabant-Zuidoost.
• Aanpassing bestemmingsplan: Om de recreatieve toekomst van De Landsard veilig te stellen worden het ruimtelijk plan en de afspraken met bedrijven in de omgeving herzien, rekening houdend met milieuregels.
• Samenwerking met Defensie: De gemeente voert overleg met Defensie over de aansprakelijkheid en de aanpak van de verspreiding vanuit het vliegveld naar gemeentelijk eigendom.
• Woo-verzoek gepubliceerd: In maart 2026 is een Woo-besluit over de PFAS-verontreiniging van De Landsard gepubliceerd via rijksoverheid.nl, waarmee alle correspondentie en onderzoeksdocumenten openbaar zijn geworden.
• Monitoring door Waterschap De Dommel: Het waterschap meet regelmatig PFAS-concentraties in het oppervlaktewater rondom het vliegveld en informeert gemeenten en het bestuur over de voortgang.

Wat kun je zelf doen?

Bewoners van Eindhoven kunnen hun blootstelling aan PFAS beperken met een aantal praktische stappen, in lijn met adviezen van het RIVM en de GGD:

• Zwem niet in De Landsard zolang het negatieve zwemadvies van de gemeente van kracht is.
• Eet geen zelfgevangen vis uit De Landsard of het Ekkersrijt-watersysteem, tenzij de waterschapsautoriteiten dit expliciet goedkeuren.
• Gebruik geen grondwater als drinkwater; leidingwater van Brabant Water voldoet aan de PFAS-normen en is veilig.
• Vermijd graven op percelen die grenzen aan het vliegveldterrein of de waterloop zonder voorafgaand bodemonderzoek.
• Volg de gemeente en GGD via eindhoven.nl en ggdbrabant.nl voor actuele informatie over het zwemadvies en eventuele aanvullende maatregelen.
• Meld vermoedens van vervuiling via het meldpunt van de Omgevingsdienst Zuidoost-Brabant (ODZOB), die toezicht houdt op bodem en milieu in de regio.

Veelgestelde vragen

Is het leidingwater in Eindhoven veilig?

Ja. Brabant Water controleert het drinkwater op PFAS en voldoet aan de wettelijke normen. Het RIVM bevestigt dat drinkwater in Nederland vrijwel overal veilig is om te drinken, ook in gebieden met verhoogde PFAS in de bodem.

Waarom is zwemmen in De Landsard verboden?

In augustus 2024 zijn in De Landsard concentraties van 117 nanogram PFOS per liter gemeten, 270 keer boven de norm. De gemeente Eindhoven heeft daarop per 27 augustus 2024 een negatief zwemadvies uitgevaardigd. Zwemmen in vervuild water kan leiden tot opname van PFAS via de huid en bij het inslikken van water.

Wie is verantwoordelijk voor de sanering?

Defensie is als eigenaar en historische gebruiker van het vliegveld de primaire verantwoordelijke partij. Defensie voert onderzoek uit naar de omvang van de vervuiling en de haalbaarheid van sanering. De gemeente Eindhoven en Waterschap De Dommel zijn betrokken als beheerders van gemeentelijke eigendommen en oppervlaktewater.

Kan ik veilig in mijn tuin groente verbouwen?

Voor de meeste Eindhovenaren die niet direct naast het vliegveld of De Landsard wonen geldt geen extra advies. Woon je in de directe omgeving van stadsdeel Strijp of nabij het vliegveld, dan raadt de GGD aan voorzichtig te zijn met het eten van producten uit eigen tuin en dit te bespreken met de gemeente of Omgevingsdienst.

Wanneer wordt De Landsard gesaneerd?

Defensie verwacht na de zomer van 2025 eerste resultaten over de verspreidingsroutes en de haalbaarheid van bodemsanering op het vliegveldterrein. Een concrete saneringsplanning voor De Landsard zelf is op het moment van schrijven nog niet bekendgemaakt.