PFAS in Haarlemmermeer

Haarlemmermeer is in Nederland de gemeente met de meest uitgebreid gedocumenteerde en meest complexe PFAS-vervuiling. De oorzaak is ondubbelzinnig: luchthaven Schiphol heeft decennialang blusschuim gebruikt dat grote hoeveelheden PFOS bevat, een van de meest persistente en schadelijke stoffen uit de PFAS-familie. Die vervuiling verspreidt zich nog steeds via het grondwater en het oppervlaktewater, en de vraag wie de rekening betaalt, is in 2026 nog altijd niet definitief beantwoord.

PFAS-situatie in Haarlemmermeer

De kern van het probleem ligt bij een incident in 2008, toen een sprinklerinstallatie in Hangar 73 op Schiphol zonder brand in werking trad. Daarbij spoelde ruim een miljoen liter bluswater met PFOS de bodem in. In totaal bevatte dat water 143 kilogram puur PFOS. Maar het incident van 2008 was niet de enige bron: ook op voormalige brandweertrainingsterreinen op en rondom Schiphol werd jarenlang blusschuim met PFAS gebruikt.

Het resultaat is een grootschalige verontreiniging die zich via het grondwater heeft verspreid naar de omringende polder. Uit metingen van het Hoogheemraadschap van Rijnland blijkt dat de PFOS-concentratie in de Ringvaart bij Schiphol circa tien keer hoger ligt dan op andere plekken in het Rijnlandse watersysteem. Bij het Bolstra-gemaal, waar Schiphol zijn water op de Ringvaart loost, is de concentratie zelfs vijftig keer hoger. Zwemnormen worden op meerdere locaties regelmatig overschreden.

Een memo van Rijnland uit februari 2026 stelt zonder omwegen dat er geen verbetering zichtbaar is in de waterkwaliteit. De verspreiding gaat door zolang de bron niet volledig is gestopt en de verontreinigde grond niet is gereinigd.

Bekende meetpunten en bronnen

In 2022 heeft Rijnland een uitgebreide PFAS-kaart gemaakt van de sedimentkwaliteit in de gehele Haarlemmermeerpolder. Omdat PFOS de dominante stof is binnen het Rijnlandse watersysteem, is er een separate PFOS-kaart opgesteld. Uit die kaart blijkt dat de hoogste concentraties zich concentreren rondom Schiphol-Centrum, de Zwanenburgbaan en het terrein van de voormalige Fokker-fabriek (Hangar 73).

Het RIVM heeft op verzoek van het Rijk specifieke milieukwaliteitswaarden voor PFOS uitgewerkt voor het Schiphol-gebied. Die gebiedsspecifieke waarden houden rekening met de historisch hoge achtergrondconcentraties en worden gebruikt bij vergunningverlening en saneringsplannen.

De gemeente Haarlemmermeer beschikt over een eigen beleidsregel PFOS en PFOA voor grond en baggerspecie op landbouwgrond. Die beleidsregel is meerdere keren geactualiseerd naarmate de meetgegevens en normen veranderden. In 2025 verscheen een nieuwe bodemkwaliteitskaart voor de gemeente.

Naast Schiphol zijn ook voormalige brandweerlocaties en industriele bedrijventerreinen rond Hoofddorp en Nieuw-Vennep als potentiele PFAS-bronnen geidentificeerd, al zijn de concentraties daar aanzienlijk lager dan bij Schiphol.

De saneringsinstallatie en de politieke strijd

Schiphol bouwt een grondreinigingsinstallatie bij Badhoevedorp, bedoeld om circa 190.000 ton PFAS-houdende grond die tijdelijk is opgeslagen in depots te reinigen. De installatie, uitgevoerd door de internationale aannemer DEME, maakt gebruik van een waszandtechniek. Schiphol wil de installatie maximaal zeven jaar gebruiken op landbouwgrond nabij Badhoevedorp.

De komst van de installatie stuit op fel protest van omwonenden. Meer dan 600 bezwaarschriften zijn ingediend tegen de opslag van PFAS-grond in de directe omgeving. Bewoners vrezen verspreiding van de verontreinigde grond tijdens het transport en het reinigingsproces zelf. In 2026 loopt er een rechtszaak over de vraag of de vergunning voor de installatie op juiste juridische gronden is afgegeven. Schiphol bouwde in de tussentijd door, ook zonder onherroepelijk verleende vergunning.

De provincie Noord-Holland nam in mei 2026 een deel van de vervuilde Schiphol-grond over, wat nieuwe vragen opriep over de verdeling van bestuurlijke en financiele verantwoordelijkheid. De vraag wie uiteindelijk opdraait voor de saneringskosten, die in de honderden miljoenen euro's lopen, is voorwerp van politieke en juridische discussie (SchipholWatch, april 2026).

Wat doet de gemeente?

De gemeente Haarlemmermeer heeft eigen beleid vastgesteld voor het toepassen van PFOS- en PFOA-houdende grond en baggerspecie. In de programmabegroting 2025-2028 is grondwaterbeheer aangemerkt als een prioritair beleidsdoel, mede als gevolg van de PFAS-problematiek.

Via de Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (OD NZKG) vindt handhaving en vergunningverlening plaats rondom de opslag en reiniging van verontreinigde grond. De OD NZKG publiceert uitgebreide informatiedossiers over de situatie bij Schiphol, inclusief antwoorden op veelgestelde vragen.

GroenLinks in de gemeenteraad van Haarlemmermeer heeft meerdere keren schriftelijke vragen gesteld over de PFOS-verontreiniging. Ook de dorpsraad Badhoevedorp sloot in mei 2025 een overeenkomst met Schiphol voor extra monitoring van het grondwater bij de opslaglocaties langs de Zwanenburgbaan.

Wat kun je zelf doen?

• Moestuin en eigen grond: Woon je in de buurt van Schiphol of de Zwanenburgbaan? Laat de bodem testen voordat je een moestuin aanlegt. PFOS hoopt zich op in de voedselketen en vermijding is de beste bescherming.
• Oppervlaktewater: Zwem niet in sloten of plassen in de directe nabijheid van Schiphol. De PFOS-concentraties overschrijden hier regelmatig de zwemnormen.
• Grondverzet: Bij bouwen of graven in de gemeente geldt een meldplicht en onderzoeksverplichting. Neem contact op met de gemeente of de OD NZKG voordat je start met graafwerkzaamheden.
• Drinkwater: Het drinkwater in Haarlemmermeer wordt betrokken uit bronnen die niet direct in contact staan met het verontreinigde grondwater rondom Schiphol. De drinkwaterlevering voldoet aan de geldende normen.
• Bezwaar en inspraak: Omwonenden kunnen bij juridische procedures rondom de saneringsinstallatie inspreken of bezwaar maken. De OD NZKG en de gemeente publiceren relevante stukken via officielebekendmakingen.nl.

Veelgestelde vragen

Is zwemmen in het oppervlaktewater bij Schiphol gevaarlijk?

In de sloten en kanalen direct rondom Schiphol worden PFOS-concentraties gemeten die de zwemnormen regelmatig overschrijden. Rijnland heeft op basis van die meetgegevens zwemwaarschuwingen afgegeven. Vermijd zwemmen in oppervlaktewater in de directe omgeving van de luchthaven.

Wie is verantwoordelijk voor de sanering van de PFAS-vervuiling bij Schiphol?

Schiphol Group is als veroorzaker van de vervuiling in principe verantwoordelijk voor de kosten van sanering. In 2026 lopen echter nog juridische procedures over de verdeling van die kosten, mede omdat de overheid jarenlang op de hoogte was van de vervuiling maar niet ingreep. De provincie Noord-Holland is inmiddels ook bestuurlijk betrokken.

Hoe lang duurt het voordat de vervuiling is opgeruimd?

De grondreinigingsinstallatie bij Badhoevedorp is bedoeld voor een periode van maximaal zeven jaar en moet circa 190.000 ton verontreinigde grond verwerken. Daarna is het grondwater nog niet schoon: PFOS lost langzaam op en verspreidt zich verder. Deskundigen schatten dat volledige sanering van de polder tientallen jaren kan duren.

Is het drinkwater in Haarlemmermeer veilig?

Ja. Het drinkwater in Haarlemmermeer wordt geproduceerd uit bronnen die losstaan van het verontreinigde grondwater rondom Schiphol. De drinkwaterlevering voldoet aan de wettelijke normen voor PFAS, en het drinkwaterbedrijf monitort zijn bronnen continu.