PFAS in Lansingerland

PFAS-situatie in Lansingerland

Lansingerland is een gemeente in de regio Haaglanden, in het hart van het Zuid-Hollandse glastuinbouwgebied. Die ligging maakt de gemeente bijzonder kwetsbaar voor PFAS-vervuiling: PFAS-houdende gewasbeschermingsmiddelen werden jarenlang gebruikt op teeltbedrijven, en via slootwater en beregeningswater kunnen deze stoffen zich verspreiden naar de omgeving. Daarnaast draagt diffuse achtergrondvervuiling bij aan de aanwezigheid van PFAS in bodem en oppervlaktewater in de wijdere regio.

Lansingerland valt bestuurlijk onder het werkgebied van de DCMR Milieudienst Rijnmond, de omgevingsdienst die voor een groot deel van Zuid-Holland toezicht houdt op bedrijven en bodemkwaliteit. DCMR houdt een actuele inventarisatie bij van PFAS-locaties in haar werkgebied, waaronder vestigingen in Berkel en Rodenrijs, Bleiswijk en Bergschenhoek. Uit nationaal onderzoek (2024) blijkt dat PFAS aantoonbaar aanwezig is in 85 procent van het ondiepe grondwater in Nederland. Bijna de helft van de ondiepe grondwaterfilters voldoet niet aan de nieuwe Europese drinkwaternormen (Drinkwaterrichtlijn 2020/2184).

Bekende meetpunten en bronnen

In Lansingerland zijn meerdere potentiele bronnen van PFAS-vervuiling te onderscheiden:

• Glastuinbouw: In en rond de Greenport-gebieden in Lansingerland zijn gewasbeschermingsmiddelen met PFAS-verbindingen (kortketenige PFAS) toegepast. Onderzoek van CLM Onderzoek en Advies (2025) toont aan dat vijf van de zes onderzochte PFAS-pesticiden aantoonbaar zijn aangetroffen in grondwater bij teeltlocaties in Nederland, deels boven de drinkwaternorm van 0,1 microgram per liter.
• Slootwaterkwaliteit: In meerdere delen van Zuid-Holland Zuid zijn PFAS-concentraties in oppervlaktewater gemeten boven de risicogrenswaarden voor beregeningswater (RIVM). Gemeenten en waterschappen waarschuwden in 2024 voor het gebruik van slootwater voor het begieten van moestuinen.
• Historische bedrijfslocaties: DCMR brengt in de regio bedrijfslocaties in kaart waar PFAS in productieprocessen of blusschuim werd gebruikt. Voor Lansingerland loopt dit onderzoek als onderdeel van de provinciale inventarisatie van Zuid-Holland.
• Diffuse achtergrondvervuiling: De provincie Zuid-Holland heeft een regionale bodemkwaliteitskaart vastgesteld waaruit blijkt dat lage PFAS-concentraties als achtergrondwaarde voorkomen in vrijwel de hele provincie.

Het Hoogheemraadschap van Delfland en het Waterschap Hollandse Delta monitoren de waterkwaliteit in het oppervlaktewater in en rondom Lansingerland. De resultaten worden gepubliceerd via de provinciale rapportages en het RIVM-onderzoeksprogramma PFAS.

Wat doet de gemeente?

Gemeente Lansingerland werkt samen met de provincie Zuid-Holland en DCMR aan de inventarisatie van PFAS-aandachtslocaties op haar grondgebied. Dit is onderdeel van de landelijke aanpak waarbij provincies en grote gemeenten verantwoordelijk zijn voor het in kaart brengen van verdachte historische locaties, zoals brandweeroefen-terreinen, galvanische bedrijven en locaties waar blusschuim met PFAS werd gebruikt.

Op het gebied van regelgeving hanteert de gemeente het nationale Handelingskader PFAS voor het toepassen van grond en baggerspecie. Dit kader stelt maximale waarden vast voor PFAS in grond die wordt hergebruikt bij bouwprojecten of grondverzet. Bij graafwerkzaamheden is het verplicht te toetsen of de grond voldoet aan deze normen.

Voor omwonenden van de glastuinbouwgebieden heeft de gemeente via DCMR communicatie verzorgd over de risico's van slootwater bij moestuinen. Inwoners kunnen terecht bij DCMR voor vragen over specifieke locaties of verdachte gevallen van bodemverontreiniging.

Wat kun je zelf doen?

• Gebruik geen slootwater voor moestuinen. In meerdere gebieden in Zuid-Holland is het PFAS-gehalte in slootwater te hoog voor veilig gebruik als beregeningswater voor eetbare gewassen. Gebruik kraanwater of regenwater.
• Vermijd graafwerk zonder vooronderzoek. Als je in de grond wil graven voor een verbouwing of aanleg van een tuin, vraag dan bij DCMR of de gemeente of er een bodemonderzoeksrapport beschikbaar is voor uw locatie.
• Was groente uit eigen tuin goed. PFAS hechten zich aan bodemdeeltjes. Was zelfgekweekte groenten altijd grondig met schoon kraanwater.
• Drink geen grondwater. Het gebruik van onbehandeld grondwater als drinkwater is in de regio verboden. Kraanwater van het drinkwaterbedrijf wordt gecontroleerd op PFAS en voldoet aan de normen.
• Meld verdachte situaties. Denk je dat er op een perceel PFAS-verontreiniging aanwezig is door een historische activiteit? Meld dit bij DCMR via dcmr.nl of bij de gemeente Lansingerland.

Veelgestelde vragen

Is het drinkwater in Lansingerland veilig?

Ja. Het drinkwater in Lansingerland wordt geleverd door Dunea en Evides, die het water uitgebreid zuiveren en controleren op PFAS. De drinkwaterbedrijven voldoen aan de Europese normen. Alleen gebruik van onbehandeld grondwater of slootwater is riskant.

Mag ik grond afvoeren of aanvoeren bij mijn bouwproject?

Grondverzet moet voldoen aan het Handelingskader PFAS. Grond moet worden bemonsterd en de PFAS-concentraties moeten onder de toepassingsnormen liggen. Uw aannemer of een erkend bodemadviesbureau kan dit regelen. Meer informatie staat op iplo.nl.

Zijn er in Lansingerland al saneringen gaande vanwege PFAS?

Op dit moment zijn er geen publiek bekende grootschalige PFAS-saneringen in Lansingerland. De inventarisatiefase van aandachtslocaties loopt nog. Als er locaties worden aangewezen die een onaanvaardbaar risico vormen, volgt een saneringsplan via de provincie of gemeente.

Kan ik mijn moestuin blijven gebruiken?

Dat hangt af van de bodemkwaliteit op uw specifieke locatie. Gebruik in elk geval geen slootwater voor beregening. Bij twijfel kunt u een bodemmonster laten analyseren door een gecertificeerd laboratorium. De DCMR kan u doorverwijzen naar geschikte partijen.

Wat zijn de gezondheidsrisico's van PFAS?

PFAS stapelen zich op in het lichaam en zijn in verband gebracht met een verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker, schildklieraandoeningen, een verminderd immuunsysteem en vruchtbaarheidsproblemen. Kortdurend contact met licht verontreinigde grond is doorgaans niet gevaarlijk. Langdurige blootstelling via voedsel of water is het grootste risico. De GGD kan u informeren over gezondheidsrisico's voor uw situatie.