PFAS in Nijmegen

PFAS-situatie in Nijmegen

Nijmegen, de oudste stad van Nederland en gelegen aan de Waal in de provincie Gelderland, heeft de afgelopen jaren op meerdere fronten te maken gekregen met PFAS-vervuiling. Van een jaren durend schuimprobleem bij de rioolwaterzuivering in het naburige Weurt tot een grootschalig provinciaal veldonderzoek waarbij Nijmegen een van de centrale focuspunten is: de PFAS-problematiek is hier zowel industrieel als bestuurlijk aanwezig.

PFAS is een verzamelnaam voor duizenden per- en polyfluoralkylstoffen die vanwege hun waterafstotende en hittebestendige eigenschappen tientallen jaren zijn ingezet in industrie, brandbestrijding en consumentenproducten. Ze zijn extreem persistent in het milieu en kunnen zich ophopen in het menselijk lichaam. Het RIVM stelt dat langdurige blootstelling aan verhoogde PFAS-concentraties kan bijdragen aan kankerrisico, hormoonverstoring en een verzwakt immuunsysteem.

In de provincie Gelderland is PFAS aantoonbaar aanwezig in een groot deel van het grondwater. Landelijke metingen uit 2024 lieten zien dat 85 procent van de ondiepe grondwaterfilters in Nederland meetbare PFAS-concentraties bevat, en dat ruim 47 procent niet voldoet aan de nieuwe Europese normen (bron: H2O Waternetwerk, 2024). Nijmegen vormt daarbinnen geen uitzondering.

Bekende meetpunten en bronnen

Het meest spraakmakende PFAS-incident in de regio Nijmegen speelde zich af bij de rioolwaterzuiveringsinstallatie (rwzi) in Weurt, net buiten de gemeente Nijmegen. De zuivering van Waterschap Rivierenland kampte jarenlang met aanhoudende schuimvorming die moeilijk te verklaren was. In het voorjaar van 2024 werd duidelijk dat het schuim het gevolg was van extreem hoge PFAS-concentraties in het aanvoerende afvalwater, tien tot honderd keer hoger dan bij vergelijkbare installaties in de regio (bron: H2O Waternetwerk, 2024).

Na intensief onderzoek werd een bedrijf opgespoord dat brandblusapparatuur ontmantelde voor schroot en daarbij blusschuim met hoge PFAS-waarden loosde op het riool. Zodra dit bedrijf in juni 2024 het betreffende proces stillegde, verdween het schuim bij de rwzi snel. De rwzi heeft daarvoor mogelijk jarenlang PFAS-vervuild effluentwater in de Waal geloosd (bron: RN7, 2024).

Naast de rwzi-kwestie voerde de provincie Gelderland samen met gemeente Nijmegen en gemeente Arnhem een grootschalig veldonderzoek uit op circa 150 locaties waar PFAS in productieprocessen werd gebruikt of waar PFAS-houdend blusschuim is ingezet. Dit onderzoek startte in het najaar van 2023 en liep door tot eind 2025. Resultaten werden gepubliceerd in april 2026 (bron: gelderland.nl, gelderseomgevingsdiensten.nl). Prioriteitslocaties bevonden zich nabij waterwingebieden, woonwijken en speelterreinen.

Gemeente Nijmegen beschikt over een eigen aanvulling op de Nota Bodembeheer voor PFAS, waarmee lokaal beleid voor grondverzet en bodemgebruik met betrekking tot PFAS is vastgelegd (bron: nijmegen.bestuurlijkeinformatie.nl).

Wat doet de gemeente?

Gemeente Nijmegen neemt actief deel aan het provinciale PFAS-programma. Samen met provincie Gelderland en de Gelderse Omgevingsdiensten (GOO) participeert de gemeente in de inventarisatie en het veldonderzoek naar PFAS-aandachtslocaties. De Gelderse Omgevingsdiensten organiseerden in juni 2024 een speciale online sessie over aandachtslocaties voor PFAS in Gelderland (bron: gelderseomgevingsdiensten.nl).

Wanneer bij het veldonderzoek verhoogde PFAS-concentraties worden aangetroffen, overlegt de provincie direct met de gemeente, de GGD en eventuele eigenaren over vervolgstappen. Dat kan gaan om gebruiksbeperkingen van de locatie, aanvullend onderzoek of een saneringsplan. De gemeente is hierin de schakel tussen provinciaal beleid en lokale uitvoering.

Nijmegen heeft ook haar nota bodembeheer geactualiseerd om PFAS expliciet te adresseren. Daarin zijn regels opgenomen voor grondverzet, hergebruik van grond en de toepassing van de achtergrondwaarden voor PFAS. Dit zorgt ervoor dat bij bouwprojecten in Nijmegen PFAS standaard in beeld wordt gebracht en getoetst aan de geldende normen.

Wat kun je zelf doen?

• Moestuin: Twijfel je over de bodemkwaliteit van je moestuin, zeker als je woont nabij een voormalig industrieterrein of brandweerkazerne? Laat een bodemmonster nemen door een gecertificeerd bureau en laat het analyseren op PFAS.
• Drinkwater: Vitens levert drinkwater in Nijmegen en voldoet aan de Europese PFAS-norm. Gebruik altijd leidingwater en geen grond- of regenwater uit eigen bron als drinkwater.
• Vis uit de Waal: Beperk het eten van zelfgevangen vis uit de Waal en omliggende wateren. De rwzi in Weurt heeft mogelijk langdurig PFAS geloosd in de Waal. Volg adviezen van de NVWA en de provincie.
• Speelterreinen en moestuinen: Controleer via de gemeente of uw buurt onderdeel is van het veldonderzoek. Als dat zo is, wacht dan de resultaten af voordat u grond omwoelt of kinderen intensief laat spelen in de grond.
• Grondverzet bij verbouwingen: Vraag bij graaf- of sloopwerkzaamheden een bodemkwaliteitsverklaring op. Dit is wettelijk verplicht en noodzakelijk gezien de aanwezige PFAS in delen van Nijmegen.
• Verdachte lozingen melden: Ziet of ruikt u iets verdachts bij een bedrijf of watergang? Meld dit bij de gemeente of de Gelderse Omgevingsdienst.

Veelgestelde vragen

Is het drinkwater in Nijmegen veilig na de PFAS-kwestie bij Weurt?

Ja. De rwzi in Weurt zuivert afvalwater, niet drinkwater. Drinkwater in Nijmegen wordt geleverd door Vitens en is niet afkomstig uit de Waal ter hoogte van Weurt. Vitens voldoet aan alle Europese PFAS-normen voor drinkwater.

Mag ik nog vissen in de Waal bij Nijmegen?

Vissen mag wettelijk, maar het is verstandig het eten van gevangen vis te beperken, zeker de vettere soorten zoals paling. De langdurige PFAS-lozing via de rwzi bij Weurt kan hebben geleid tot verhoogde PFAS-gehaltes in vis. Volg actuele adviezen van de NVWA en provincie Gelderland.

Welke locaties zijn onderzocht in het Gelderse veldonderzoek?

Circa 150 locaties in Gelderland zijn onderzocht, waaronder locaties in Nijmegen en Arnhem. Het gaat om voormalige industrieterreinen, plaatsen waar blusschuim is gebruikt (brandweerkazernes, oefenterreinen) en locaties nabij waterwingebieden. De resultaten zijn gepubliceerd in april 2026 en zijn op te vragen via de provincie of de Gelderse Omgevingsdiensten.

Wat zijn de risico's als PFAS in mijn buurt is aangetroffen?

Dat hangt af van de concentratie en de blootstellingsroute. Bij aangetoonde verhoogde waarden overlegt de GGD met de gemeente over concrete adviezen voor bewoners, zoals geen moestuingroenten eten of grond niet omwoelen. Volg altijd de adviezen van de lokale autoriteiten en de GGD Gelderland-Zuid.

Hoe kan ik de uitkomsten van het PFAS-veldonderzoek inzien?

De resultaten van het Gelderse veldonderzoek zijn beschikbaar via de website van de provincie Gelderland (gelderland.nl) en de Gelderse Omgevingsdiensten (gelderseomgevingsdiensten.nl). U kunt ook contact opnemen met de gemeente Nijmegen voor locatiespecifieke informatie over uw adres.