PFAS in Oss

PFAS-situatie in Oss

Oss, een gemeente in het hart van Noord-Brabant, staat bekend om zijn rijke industriegeschiedenis. Die industrie heeft echter ook een keerzijde: jarenlang zijn er op en rondom industrieterrein Elzenburg-De Geer stoffen gebruikt en geloosd die nu als PFAS-verontreiniging terugkomen in bodem, grondwater en oppervlaktewater. Oss behoort daarmee tot de Nederlandse gemeenten waar PFAS-vervuiling concreet en meetbaar is vastgesteld en waar bestuurlijke druk bestaat om de bronnen op te sporen en te saneren.

PFAS staat voor per- en polyfluoralkylstoffen, een groep van duizenden synthetische chemicaliën die jarenlang zijn ingezet in industriele processen, blusschuim en consumentenproducten. Ze breken in het milieu niet af en hopen zich op in bodem, water en levende organismen, inclusief de mens. Langdurige blootstelling wordt in verband gebracht met verhoogd risico op bepaalde kankers, schildklierproblemen en een verzwakt immuunsysteem (bron: RIVM).

In Oss spelen meerdere bronnen een rol. Twee bedrijven worden met name genoemd in onderzoeksrapporten: Daikin Chemical, dat fluorelastomeren verwerkte voor textiel- en papierproducten en waarvan de Oss-vestiging inmiddels gesloten is, en Ardagh Metal Beverage Netherlands B.V., dat metalen behandelt en coat. Daikin Chemical heeft de bodem op de voormalige bedrijfslocatie in Oss aantoonbaar verontreinigd met PFAS (bron: Sociaal Sterk Oss, oss.nieuws.nl).

Bekende meetpunten en bronnen

Het meest concrete en gedocumenteerde meetpunt in Oss is de Hertogswetering, een watergang die door en langs industrieterrein Elzenburg loopt. Tussen 2020 en 2022 zijn in dit oppervlaktewater herhaaldelijk verhoogde PFAS-concentraties gemeten, op sommige locaties tientallen keren hoger dan de normen die als veilig worden beschouwd. Als voornaamste oorzaak is 'oppervlakkige afspoeling' van de bedrijfsterreinen aangewezen (bron: Universiteit Utrecht, bronnenonderzoek PFAS in Nederland).

In 2024 werd PFAS opnieuw aangetroffen, dit keer bij een riooloverstort op industrieterrein Elzenburg. Hier bleek grondwateronttrekking (bemaling) verantwoordelijk voor een PFAS-belaste afvoer naar het oppervlaktewater. De Omgevingsdienst Brabant Noord (ODBN) onderzocht de locatie en stelde grondverontreiniging vast (bron: DTV Nieuws, 2024).

De voormalige Daikin-locatie is inmiddels aangewezen als een spoedlocatie voor bodemsanering. Samen met de Omgevingsdienst Zuidoost Brabant (ODZOB) is een saneringsplicht vastgelegd. De sanering moet worden uitgevoerd zodra er voldoende kennis en capaciteit beschikbaar is (bron: bestuurlijkeinformatie.oss.nl). Gemeente Oss en de Omgevingsdienst Brabant Noord hebben een gezamenlijke bodemkwaliteitskaart voor PFAS vastgesteld per 1 januari 2024, waarbij per zone minimaal 30 meetpunten worden vereist voor een betrouwbare onderbouwing.

Wat doet de gemeente?

Gemeente Oss heeft via de politiek actief druk gezet op het college om helderheid te krijgen over de PFAS-lozingen. De lokale partij Sociaal Sterk Oss stelde meerdere malen artikel 41-vragen aan het college, onder andere over de lozing bij Elzenburg en de vraag of handhaving tijdig en adequaat heeft plaatsgevonden (bron: sociaalsterkoss.nl, ons-oss.nl).

Het college van Oss werkt nauw samen met de Omgevingsdienst Brabant Noord voor toezicht en handhaving. De ODBN controleert bedrijven op PFAS-gebruik en lozingen, en handhaaft bij overtredingen van de omgevingsvergunning. Sinds de vaststelling van de nieuwe bodemkwaliteitskaart (2024) is ook het grondverzet in Oss strenger gereguleerd: grond die PFAS bevat boven de achtergrondwaarden mag niet zonder meer worden hergebruikt of verplaatst.

Voor de voormalige Daikin-locatie loopt een saneringsonderzoek. Zolang de sanering nog niet is afgerond, gelden gebruiksbeperkingen voor de locatie. De gemeente houdt bewoners en raad op de hoogte via de reguliere informatiekanalen.

Wat kun je zelf doen?

• Moestuin nabij Elzenburg: Woon je in de buurt van industrieterrein Elzenburg of de Hertogswetering? Laat de bodem van je moestuin onderzoeken voordat je eet wat je zelf kweekt. Een gecertificeerd bodemonderzoeksbureau kan PFAS meten.
• Drinkwater: Drinkwater in Oss wordt geleverd door Brabant Water, dat voldoet aan de Europese drinkwaternormen voor PFAS. Gebruik altijd kraanwater, geen onbehandeld grond- of slootwater.
• Vis uit de Hertogswetering: Vermijd het eten van zelfgevangen vis uit de Hertogswetering totdat er een actueel advies beschikbaar is van de provincie of waterbeheerder.
• Grondverzet: Vraag bij graaf- of bouwwerkzaamheden altijd een bodemkwaliteitsverklaring op via de ODBN. Grond uit de omgeving van Elzenburg kan verhoogde PFAS-waarden bevatten.
• Signaleer lozingen: Ziet u troebel of schuimend water bij een bedrijfslocatie of watergang? Meld dit bij de gemeente Oss of de ODBN.
• Kinderen en grond: Laat kinderen niet spelen in grond vlak bij bekende vervuilingsbronnen en zorg dat ze hun handen wassen na buitenspelen.

Veelgestelde vragen

Is PFAS-vervuiling in Oss gevaarlijk voor de volksgezondheid?

De verhoogde concentraties in de Hertogswetering en bij industrieterrein Elzenburg zijn zorgwekkend. Voor de directe omwonenden is het risico afhankelijk van de blootstellingsroute. Drinkwater voldoet aan de norm. Het risico zit vooral in het eten van zelfgekweekte groenten of zelfgevangen vis uit de vervuilde wateren.

Wie is verantwoordelijk voor de sanering van de Daikin-locatie?

De voormalige exploitant (Daikin Chemical) draagt de saneringsplicht. De gemeente Oss en de Omgevingsdienst Brabant Noord zien toe op de naleving. Er is een wettelijke verplichting tot volledige sanering zodra kennis en capaciteit dat toelaten.

Voldoet het drinkwater in Oss aan de PFAS-normen?

Ja. Brabant Water zuivert het drinkwater actief en voldoet aan de Europese norm van maximaal 0,1 microgram per liter voor de som van 20 PFAS-stoffen. Het water wordt continu gecontroleerd.

Mag ik mijn grond laten hergebruiken bij een verbouwing in Oss?

Grondverzet is gebonden aan regels. Grond in Oss, zeker in de buurt van industrieterreinen, kan verhoogde PFAS-waarden bevatten. Vraag een bodemkwaliteitsverklaring aan via de ODBN voordat u grond verplaatst of afvoert.

Hoe kan ik PFAS-vervuiling melden in Oss?

U kunt lozingen of verdachte situaties melden bij de gemeente Oss (telefonisch of via de website), bij de Omgevingsdienst Brabant Noord (odbn.nl) of bij het meldpunt milieu van de provincie Noord-Brabant.