PFAS in Tilburg

Tilburg is een middelgrote stad in Noord-Brabant met een rijke industriegeschiedenis. Die erfenis brengt echter ook een keerzijde met zich mee: de bodem en het grondwater van de stad en de omringende regio bevatten op tal van plekken verhoogde concentraties van PFAS. Hoewel het drinkwater uit de kraan veilig is, verdienen de situatie in de ondergrond en de lopende sanering van diverse locaties volledige aandacht van bewoners, ondernemers en beleidsmakers.

PFAS-situatie in Tilburg

Noord-Brabant is van alle Nederlandse provincies de provincie met de meeste potentiële PFAS-bronnen. Provinciale onderzoekers inventariseerden meer dan 851 locaties die mogelijk PFAS hebben verspreid. Tilburg staat daarin niet op zichzelf: de chemische en textielindustrie die de stad groot maakte, heeft in de twintigste eeuw op ruime schaal stoffen gebruikt die we nu onder de PFAS-groep scharen.

Landelijk onderzoek uit 2024 toont aan dat in bijna de helft (ruim 47%) van de ondiepe grondwaterfilters in Noord-Brabant de concentraties PFAS de nieuwe Europese normen overschrijden. Dat maakt de situatie in Tilburg representatief voor een breder provinciaal probleem. PFAS is aanwezig in de bodem, in het grondwater en op sommige plaatsen in het oppervlaktewater, al varieert de mate van vervuiling sterk per locatie.

Een belangrijke aanvullende bron van PFAS-vervuiling zijn brandweerkazernes en oefenterreinen. Blusschuim op basis van PFOS en PFOA werd decennialang routinematig ingezet. Rondom voormalige oefenlocaties worden doorgaans verhoogde concentraties gemeten in de bodem en het ondiepe grondwater.

Bekende meetpunten en bronnen

De gemeente Tilburg werkt met een bodemkwaliteitskaart die in 2024 is geactualiseerd. Die kaart is opgesteld als onderdeel van de regionale aanpak in Noord-Brabant, waarbij meerdere gemeenten samenwerken om een consistent beeld te krijgen van de PFAS-concentraties in de bodem. De kaart onderscheidt zones op basis van gemeten PFAS-waarden en dient als wettelijk bewijs bij grondverzet.

De provincie Noord-Brabant monitort de grondwaterkwaliteit via circa 125 meetpunten met in totaal ongeveer 400 peilfilters. In deze filters worden onder meer PFAS nauwkeurig gemeten. Op basis van die gegevens is vastgesteld dat de concentraties in het ondiepere grondwater hoger liggen dan in het diepe grondwater, wat de kwetsbaarheid van drinkwaterwinning in de regio vergroot.

Brabant Water, het drinkwaterbedrijf dat Tilburg bedient, controleert zijn bronnen intensief op PFAS. Kleine sporen worden soms aangetroffen met zeer gevoelige meetmethoden, maar de concentraties blijven ruimschoots onder de wettelijke norm van 100 nanogram per liter die per 2026 geldt, en ook onder de strenge gezondheidsnorm van het RIVM (4,4 nanogram PEQ per liter). Het kraanwater in Tilburg is veilig om te drinken.

Wat doet de gemeente?

De gemeente Tilburg heeft een Nota Bodembeheer vastgesteld met daarin specifiek beleid voor grond met PFAS. Daarin zijn lokale maximale waarden opgenomen die bepalen of grond hergebruikt mag worden binnen de gemeentegrenzen. Zolang grond onder die drempelwaarden blijft, kan het binnen de gemeente worden toegepast zonder aanvullend onderzoek.

De bodemkwaliteitskaart PFAS van Tilburg was geldig tot begin 2025 en is vervolgens herzien. Die actualisering is noodzakelijk omdat meetmethoden zijn verbeterd en normen zijn aangescherpt. Bij bouwprojecten, grondverzet en infrastructuurwerkzaamheden is Tilburg verplicht te toetsen of PFAS-concentraties een risico vormen voor de volksgezondheid of het milieu.

Tilburg participeert ook in de provinciale aanpak waarbij meer dan 1.600 potentiële PFAS-bronnen in Noord-Brabant worden onderzocht. Voor locaties waar daadwerkelijk sprake is van ernstige verontreiniging, wordt een saneringsplan opgesteld. De gemeente werkt daarvoor samen met de Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant.

Wat kun je zelf doen?

Voor de meeste inwoners van Tilburg is PFAS geen acute bedreiging in het dagelijks leven, maar het loont om bewust te zijn van de risico's, met name in of nabij voormalige industrieterreinen of brandweerlocaties.

• Moestuinieren: Eet geen groenten uit een moestuin op vervuilde grond. Bij twijfel over de bodemkwaliteit kunt u een bodemmonster laten analyseren door een gecertificeerd laboratorium.
• Grondverzet: Laat bij verbouwingen of graafwerkzaamheden altijd een bodemonderzoek uitvoeren als de locatiehistorie onduidelijk is. Grond met verhoogde PFAS-concentraties mag niet zomaar elders worden toegepast.
• Drinkwater: Gebruik het kraanwater gewoon. Brabant Water monitort continu en communiceert proactief als er iets verandert.
• Informatie opvragen: Via de gemeente Tilburg (afdeling milieu en bodem) kunt u navragen of uw perceel in een risicozone voor PFAS-vervuiling ligt.

Veelgestelde vragen

Is het kraanwater in Tilburg veilig te drinken?

Ja. Brabant Water meet regelmatig op PFAS en de concentraties in het drinkwater liggen ver onder de wettelijke norm. Het kraanwater in Tilburg voldoet aan alle geldende kwaliteitseisen.

Hoe weet ik of mijn tuin of perceel vervuild is met PFAS?

Via de bodemkwaliteitskaart van de gemeente Tilburg kunt u globaal inschatten of uw locatie in een zone met verhoogde PFAS-waarden valt. Voor zekerheid is een bodemmonsteranalyse bij een gecertificeerd laboratorium de meest betrouwbare methode.

Wat zijn de voornaamste bronnen van PFAS in Tilburg?

De belangrijkste bronnen zijn historisch industrieel gebruik (chemische stoffen in textiel- en maakbedrijven), brandweerlocaties waar blusschuim met PFOS of PFOA is gebruikt, en diffuse atmosferische depositie die overal in Nederland tot een achtergrondconcentratie leidt.

Moet ik als ondernemer iets regelen bij grondverzet op een bedrijventerrein in Tilburg?

Ja. Bij grondverzet op bedrijventerreinen is het verplicht om PFAS-waarden te laten meten en te toetsen aan de bodemkwaliteitskaart en de Nota Bodembeheer van de gemeente. De Omgevingsdienst Midden- en West-Brabant adviseert hierbij en handhaaft de regels.