PFAS in Groningen

De provincie Groningen heeft een relatief lage PFAS-belasting in vergelijking met de Randstad en Noord-Brabant, maar kent wel degelijk serieuze hotspots en een bijzonder controversieel vraagstuk: de provincie fungeert als landelijke stortplaats voor zwaar PFAS-vervuilde grond van buiten de regio. Daarnaast zijn bij Groningen Airport Eelde ernstige overschrijdingen van PFAS-normen in bodem en water vastgesteld, en kampen historische industrielocaties in Nieuwe Pekela en Winschoten met aanzienlijke bodemvervuiling. Waterbedrijf Groningen slaagt er vooralsnog in om drinkwater te leveren dat ver onder de wettelijke normen blijft, maar de lange termijn kwetsbaarheid van grondwaterbronnen baart experts zorgen.

PFAS in Groningen: overzicht

PFAS zijn per- en polyfluoralkylstoffen, een groep van meer dan 10.000 chemische verbindingen die vrijwel niet afbreken in het milieu en worden aangeduid als "eeuwige chemicalien". In de provincie Groningen worden PFAS aangetroffen in bodem, grondwater en oppervlaktewater, zij het in lagere concentraties dan in de drukst bevolkte en geïndustrialiseerde provincies.

Uit onderzoek van eind 2023, dat is samengevat op de website van Provincie Groningen, bleek dat op minimaal 47 van de ruim 60 onderzochte locaties in de provincie een grote kans bestaat op bodemvervuiling door PFAS. Op twee locaties werd de kans als zeer groot ingeschat. De provincie hanteert het Nationaal Programma Aanpak PFAS (NPA) als kader voor verdere inventarisatie en prioritering van saneringen. In 2025 besloot de provincie het jaarlijkse waterbodemonderzoek op de negen tot dan toe gemonitorde locaties niet te herhalen, omdat de aangetroffen concentraties ruim onder de norm lagen.

Belangrijkste hotspots en bronnen

De PFAS-problematiek in Groningen is geconcentreerd op een beperkt aantal duidelijk identificeerbare locaties, elk met een eigen ontstaansgeschiedenis.

• Groningen Airport Eelde (gemeenten Tynaarlo/Assen, grenzend aan Groningen): In 2024 stelde de Omgevingsdienst Drenthe vast dat er te veel PFAS zit in bodem en water rondom het vliegveld, met name op de voormalige oefenlocatie van de vliegveldbrandweer aan het Bongveentje. Ook bij de oude brandweerpost op het luchthaventefrein zelf waren eerder al PFAS in bodem en grondwater aangetroffen. Waterschap Hunze en Aa constateerde op meerdere meetpunten overschrijdingen van de geldende PFAS-waterkwaliteitsnormen. Omwonenden werd geadviseerd slootwater niet te gebruiken voor beregening van gewassen, niet te vissen in de omliggende sloten en vee niet te laten drinken uit het oppervlaktewater. In 2024 sloten ook bewoners uit de regio Groningen zich aan bij een rechtszaak van omwonenden van het vliegveld tegen de staat over de PFAS-vervuiling.
• Nieuwe Pekela (gemeente Pekela): De voormalige nikkelfabriek van Kuiper en Zonen in Nieuwe Pekela is een van de twee locaties in de provincie waar de kans op ernstige PFAS-bodemvervuiling als zeer groot wordt ingeschat. De fabriek gebruikte fluorhoudende proceschemicalien bij de productie en oppervlaktebehandeling van metalen.
• Winschoten (gemeente Westerwolde): Een galvanisatiebedrijf aan de Tramweg in Winschoten staat eveneens als zeer hoog risico geclassificeerd. Galvanisatiebedrijven zijn historisch gezien grote PFAS-bronnen vanwege het gebruik van perfluorhoudende stoffen als oppervlaktebehandelingsmiddel. Chemisch bedrijf PQ in Winschoten staat eveneens op de lijst van verdachte locaties.
• Veendam: Reym, een bedrijf actief in industriele reiniging en gerelateerde diensten, staat in Veendam op de lijst van te onderzoeken locaties, vanwege het gebruik en de opslag van reinigingschemicalien die mogelijk PFAS bevatten.
• Afvalverwerking De Stainkoeln (stad Groningen, Winschoterweg): Deze stortplaats, geëxploiteerd door de Belgische afvalverwerker Indaver, is een van slechts twee locaties in heel Nederland waar niet-reinigbare PFAS-vervuilde grond permanent wordt opgeslagen. In april 2025 werd veelvuldig nieuws gemaakt doordat circa 7.000 ton zwaar PFAS-vervuilde klei uit Doetinchem in Gelderland in circa 300 vrachtwagentransporten naar Groningen werd gebracht. Deze klei bevat naar schatting 180 kilogram PFAS, afkomstig van lekkende opslagvaten met blusschuim op een industrieterrein in Doetinchem. De totale saneringskosten van die locatie bedragen 11,5 miljoen euro. GroenLinks en Partij voor de Dieren in de gemeenteraad van Groningen stelden hierover kritische vragen en vroegen de gemeente om opheldering. Wethouder Wijnja gaf aan de zorgen te begrijpen en wees voor toezicht op de vergunningverlening en handhaving door de provincie Groningen. De provincie had Indaver een vergunning verleend voor de opslag van dit materiaal (gepubliceerd als Afvalverwerking Stainkoeln B.V., Winschoterweg 1).

Industrie en bedrijven met PFAS-emissie

De traditionele industrie in de Veenkolonien en het Eemskanaalgebied was actief in chemie, metaalbewerking en voedselverwerking, sectoren die deels fluorhoudende proceschemicalien gebruikten. De Eemshaven (gemeente Het Hogeland) is uitgegroeid tot een zwaar industrieel havengebied met energiebedrijven RWE en Engie. Een milieu-effectrapportage voor het Waterstofnetwerk Groningen (MER fase 1, gepubliceerd mei 2024 door RVO) noemt PFAS als aandachtsstof voor de ondergrond in het Eemshaven-gebied. Historische galvanisatiebedrijven in Winschoten en Stadskanaal gebruikten perfluorhoudende oppervlaktebehandelingsmiddelen; de Omgevingsdienst Groningen (ODG) inventariseert deze locaties in het kader van het NPA. Chemisch bedrijf PQ in Winschoten en reinigingsbedrijf Reym in Veendam staan eveneens op de lijst van te onderzoeken locaties.

Drinkwater, oppervlaktewater en bodem

Waterbedrijf Groningen voorziet de provincie van drinkwater en haalt circa 85 procent van zijn productie uit diepe grondwaterbronnen. De overige 15 procent wordt gewonnen als oppervlaktewater uit de Drentsche Aa op productielocatie De Punt. Uit eigen metingen van Waterbedrijf Groningen blijkt dat het bronwater van De Punt een PFAS-somconcentratie van circa 0,9 nanogram per liter bevat, ruim onder de wettelijke norm van 100 nanogram per liter. Het bedrijf meldde in zijn reactie op het RIVM-rapport over PFAS in Nederlands drinkwater (gepubliceerd 2024) dat de huidige zuiveringsstappen voldoende zijn om PFAS te verwijderen tot aanvaardbare niveaus.

Voor oppervlaktewater monitort Waterschap Hunze en Aa de kwaliteit in de omgeving van Groningen Airport Eelde en signaleerde in 2024-2025 meerdere normoverschrijdingen in sloten direct rondom de luchthaven. Rijkswaterstaat meet PFAS in het Eemskanaal en het Reitdiep, maar publiekelijk beschikbare data voor Groningen laat lagere concentraties zien dan in Brabantse en Zuid-Hollandse wateren.

De provincie Groningen beschikt over een bodemkwaliteitskaart PFAS voor bebouwd gebied, vastgesteld via de lokale regelgeving. Grondverzet in Groningen moet voldoen aan de landelijke toepassingsnorm van 0,1 microgram PFAS per kilogram droge stof voor hergebruik als bodem. Het permanent opslaan van zwaar vervuilde grond (boven 10 microgram per kilogram) op locaties als De Stainkoeln is een wettelijk toegestane route voor grond die niet te behandelen of te reinigen is, mits voorzien van een geldige omgevingsvergunning.

Wat doet de provincie en omgevingsdiensten?

De provincie Groningen heeft PFAS opgenomen in haar Strategische Milieuagenda 2021-2040 en werkt aan een beleidskader voor opkomende stoffen. Concrete beleidsacties omvatten:

• Inventarisatie en risicorangschikking van verdachte PFAS-locaties met de Omgevingsdienst Groningen (ODG).
• Vergunningverlening voor permanente opslag van zwaar PFAS-vervuilde grond bij De Stainkoeln, met als voorwaarde volledige inkapseling met folie.
• Afstemming met Waterschappen Hunze en Aa en Noorderzijlvest over oppervlaktewaterkwaliteit rondom Groningen Airport Eelde.

Wethouder Wijnja van de gemeente Groningen bevestigde tegenover RTV Noord in 2025 dat de gemeente afhankelijk is van het provinciale toezichts- en vergunningsstelsel voor de controle op De Stainkoeln, en zelf geen directe handhavingsbevoegdheid heeft over de vergunde stortplaats.

Onderzoek en handhaving

In het kader van het Nationaal Programma Aanpak PFAS identificeerde de provincie Groningen eind 2023 ruim 60 te onderzoeken locaties, waarvan 47 een hoge kans op vervuiling hebben. Nieuwe Pekela en Winschoten zijn als prioriteit aangemeld voor nader bodemonderzoek.

Voor Groningen Airport Eelde loopt een saneringsprocedure. De luchthaven bood een conceptsaneringsplan aan de provincie Drenthe aan (het vliegveld valt bestuurlijk grotendeels onder Drenthe, maar de PFAS-verspreiding raakt ook Gronings grondgebied). Gemeenten Groningen en Tynaarlo, beide provincies, Omgevingsdienst Drenthe, GGD Drenthe, Waterschap Hunze en Aa en Waterbedrijf Groningen voeren gezamenlijk onderzoek uit. De rijksoverheid publiceerde op 13 augustus 2025 via Rijksoverheid.nl de Handhavingsrapportage Groningen Airport Eelde (gebruiksjaar 2024-2025) met een stand van zaken over de milieuvergunningsnaleving en het PFAS-onderzoek. Omwonenden die in 2024 aansloten bij een rechtszaak tegen de staat, vragen om een bindende saneringsplanning.

RTV Noord berichtte in april 2025 dat PFAS zo stabiel zijn dat volledige verwijdering uit bodem en grondwater in de nabije toekomst niet realistisch is: een conclusie die de langetermijnproblematiek in de provincie kernachtig samenvat.

Veelgestelde vragen

Is het drinkwater in Groningen veilig om te drinken?

Ja, het drinkwater van Waterbedrijf Groningen voldoet ruimschoots aan alle wettelijke PFAS-normen. De gemeten concentraties liggen ver onder de grenswaarde van 100 nanogram per liter. Het bedrijf monitort zijn bronnen continu en publiceert de resultaten op zijn website.

Is het gevaarlijk dat er PFAS-vervuilde grond naar De Stainkoeln in Groningen wordt gebracht?

Volgens de provincie Groningen en exploitant Indaver is de opslag veilig, omdat de vervuilde grond volledig wordt ingekapseld met folie zodat er geen lekkage naar de omgeving kan optreden. De vergunning van De Stainkoeln staat permanente opslag van niet-reinigbare PFAS-grond toe. Kritische politieke partijen zoals GroenLinks en Partij voor de Dieren in de gemeenteraad van Groningen plaatsen vraagtekens bij de langetermijnborging van deze aanpak.

Wat zijn de normen voor PFAS in oppervlaktewater in Nederland?

Voor PFOS geldt een jaargemiddelde milieukwaliteitsnorm van 0,65 nanogram per liter in oppervlaktewater, vastgesteld in de Europese Kaderrichtlijn Water. Voor PFOA geldt een norm van 0,1 nanogram per liter. Op meerdere locaties in Groningen rondom Groningen Airport Eelde worden deze normen overschreden, aldus Waterschap Hunze en Aa.

Welke omgevingsdienst is verantwoordelijk voor PFAS-handhaving in Groningen?

De Omgevingsdienst Groningen (ODG) voert namens de provincie vergunningverlening en toezicht uit voor industriele inrichtingen en bodemsaneringen in de provincie. Waterschappen Hunze en Aa en Noorderzijlvest zijn verantwoordelijk voor de kwaliteit van het oppervlaktewater.

Wanneer worden de hoog-risico locaties in Nieuwe Pekela en Winschoten gesaneerd?

Op basis van beschikbare informatie uit 2025 zijn beide locaties nog in de onderzoeksfase. Nader bodemonderzoek moet de omvang van de vervuiling in kaart brengen, waarna een saneringsverplichting kan worden opgelegd. Een concrete saneringsplanning is op dit moment nog niet gepubliceerd.