PFAS in Noord-Holland

PFAS in Noord-Holland — overzicht

Noord-Holland is een van de zwaarst belaste provincies van Nederland als het gaat om PFAS-vervuiling. De combinatie van een druk vliegveld, zware industrie langs het Noordzeekanaal en een dichtbevolkt stedelijk gebied maakt de provincie tot een aandachtsgebied met urgente bodem-, water- en gezondheidsrisico's. PFAS — een groep van duizenden per- en polyfluoralkylstoffen — breken nauwelijks af in de natuur en hopen zich op in bodem, water en levende organismen. De provincie Noord-Holland werkt samen met gemeenten, waterschappen en omgevingsdiensten aan inventarisatie, handhaving en sanering (Provincie Noord-Holland, 2025).

De bekendste bron van PFAS-vervuiling in de provincie is luchthaven Schiphol, maar ook de staalindustrie in IJmuiden en diffuse belasting vanuit de landbouw dragen bij aan het totaalplaatje. In de regio Noordzeekanaalgebied is inmiddels een uitgebreide PFAS-bodemkwaliteitskaart opgesteld die gemeenten gebruiken als referentiekader bij grondverzet en bouwprojecten (Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied, 2025).

Belangrijkste hotspots en bronnen

De meest gedocumenteerde hotspot in Noord-Holland is Schiphol Airport. In 2008 lekte bij een sprinklerincident circa 1 miljoen liter bluswater met PFOS de bodem in. Sindsdien is aangetoond dat de vervuiling zich verder verspreidt via het grondwater. Metingen in de Ringvaart, het kanaal rondom Schiphol, tonen PFOS-concentraties die circa tien keer hoger liggen dan op andere meetpunten in het systeem. Bij Gemaal Bolstra, waar het Schiphol-water op de polder wordt uitgemalen, zijn de concentraties zelfs vijftig keer hoger dan de norm. Het Hoogheemraadschap Rijnland constateerde in februari 2026 dat de waterkwaliteit ter plaatse niet verbetert (H2O Waternetwerk, 2026).

Tata Steel in IJmuiden is een andere significante puntbron. Het staalbedrijf gebruikt en heeft jarenlang gebruikt PFAS-houdende stoffen bij productieprocessen, die via lucht en water in het milieu terechtkomen. De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG) houdt toezicht op de emissies van het bedrijf. Op nationaal niveau wordt Tata Steel IJmuiden aangemerkt als een van de grotere PFAS-emittenten in Nederland (Zonderpfas.nl, 2026).

Naast deze puntbronnen zijn er meer dan honderd locaties op en rond Schiphol geïdentificeerd als verdacht. Van 27 daarvan is inmiddels bevestigd dat er daadwerkelijk PFAS in de bodem zit. Schiphol verwacht in 2026 bij circa tien locaties onderzoek te starten; 73 locaties wachten nog op onderzoek (Schiphol.nl, 2026).

Industrie en bedrijven met PFAS-emissie

De luchtvaartsector draagt op meerdere manieren bij aan PFAS-vervuiling. Het gebruik van AFFF (Aqueous Film Forming Foam), een PFOS-houdend blusschuim, was decennialang standaard bij brandoefeningen en calamiteiten op vliegvelden. Schiphol heeft dit type blusschuim in 2018 vervangen, maar de historische verontreiniging is er al. Naast Schiphol Airport zelf zijn ook tankslagbedrijven, cateringbedrijven en onderhoudswerkplaatsen op het terrein potentiele bronnen.

Tata Steel IJmuiden heeft een vergunning voor lozing van diverse stoffen op het Noordzeekanaal en de Noordzee. Milieuorganisaties en journalisten hebben meermaals aangedrongen op strengere limieten voor PFAS-emissies door het staalconcern. Internationale milieuinspecteurs vergelijken de situatie in IJmuiden met vergelijkbare staalfabrieken elders in Europa en pleiten voor gezamenlijke aanpak (Binnenlands Bestuur, 2025).

Brandweerkazernes en oefenterreinen in de provincie waar historisch met AFFF-blusschuim is geoefend, vormen een derde categorie. Het gaat om zowel gemeentelijke als defensiegerelateerde locaties. Via het Rijksvastgoedbedrijf en de gemeenten worden deze locaties stapsgewijs in kaart gebracht.

Drinkwater, oppervlaktewater en bodem

Drinkwaterbedrijf PWN onttrekt driekwart van zijn ruwwater uit het IJsselmeer. Dat meer ontvangt water uit de Rijn, die vanuit Duitsland, Zwitserland en andere PFAS-belaste gebieden stroomt. Daardoor bevat het IJsselmeerwater meetbare hoeveelheden PFAS, ook zonder directe lokale puntbronnen. PWN heeft in 2024 de actief-koolfiltratie in zijn productielocatie Andijk uitgebreid om PFAS beter te verwijderen en meer flexibiliteit in zuivering te creëren (PWN, 2025).

De drinkwaternorm voor PFAS bedraagt per 2026 100 ng/L voor de som van alle PFAS-stoffen, conform de Europese Drinkwaterrichtlijn. PWN geeft aan dat het drinkwater dat bij de klant uit de kraan komt voldoet aan deze norm, maar wijst tegelijk op de groeiende uitdaging door diffuse PFAS-belasting van het bronwater (PWN, 2025).

In het oppervlaktewater rondom Schiphol gelden structurele overschrijdingen van zwemwaterwaarden bij Gemaal Bolstra. De GGD Kennemerland adviseert al jaren om geen zelfgevangen vis te eten uit de wateren in de directe omgeving van het vliegveld. In de bodem zijn op en direct rondom Schiphol meetbare PFOS- en PFOA-concentraties vastgesteld die de interventiewaarden kunnen overschrijden. Bij het vrachtplatform (S-platform) loopt al jaren een actieve grondwatersanering (Schiphol.nl, 2026).

De PFAS-bodemkwaliteitskaart voor het Noordzeekanaalgebied, samengesteld door de ODNZKG, biedt gemeenten een referentie voor grondverzet. Gemeenten als Amsterdam, Haarlemmermeer en Zaanstad hebben de kaart in 2025 formeel vastgesteld; andere gemeenten in de regio volgen in 2026 (ODNZKG, 2025).

Wat doet de provincie en omgevingsdiensten?

De provincie Noord-Holland heeft PFAS opgenomen als prioriteit in het uitvoeringsprogramma voor bodem en ondergrond 2023-2030. De bestuurlijke afspraken bodem en ondergrond verplichten provincies om samen met gemeenten en omgevingsdiensten aandachtslocaties te inventariseren en te saneren. Noord-Holland heeft in 2022 en 2023 een eerste inventarisatie van PFAS-aandachtslocaties laten uitvoeren, gericht op plekken waar de stof risico's kan opleveren voor mensen of drinkwaterwinning (Provincie Noord-Holland, 2025).

De Omgevingsdienst Noordzeekanaalgebied (ODNZKG) is het belangrijkste uitvoeringsorgaan voor toezicht en handhaving in de regio Amsterdam, Zaandam en Haarlemmermeer. De dienst heeft een PFAS-bodemkwaliteitskaart opgesteld, voert inspecties uit bij industriele bedrijven, en beantwoordt vragen van gemeenten en burgers. Daarnaast begeleidt de ODNZKG Schiphol bij het uitvoeren van verplicht bodemonderzoek en bewaakt de tijdelijke opslag van PFAS-houdende grond die vrijkomt bij infrastructuurprojecten op en rond de luchthaven (ODNZKG, 2025).

De Omgevingsdienst Noord-Holland Noord (OD NHN) houdt toezicht op bedrijven en locaties in het noordelijk deel van de provincie. Beide diensten rapporteren aan de provincie en aan de betrokken gemeenten. Bij overschrijdingen van normen kunnen zij handhavend optreden via lasten onder dwangsom of bestuursdwang.

Onderzoek en handhaving

Schiphol voert in opdracht van de ODNZKG en de provincie systematisch bodemonderzoek uit op het luchthaventerrein. In 2025 zijn nieuwe metingen verricht bij meerdere brandweerposten, technische platforms en tussenstations. In 2026 is een grondreinigingsinstallatie op het terrein van Schiphol in gebruik genomen om verontreinigde grond ter plaatse te behandelen. Een deel van de bodem bij Brandweerpost Vijfhuizen werd begin 2026 gesaneerd (SchipholWatch, 2026).

De provincie heeft juridische discussies over aansprakelijkheid gevoerd met Schiphol over de kosten van sanering. SchipholWatch heeft in april 2026 bericht dat de vraag wie de rekening betaalt voor de PFOS-vervuiling nog altijd niet definitief is beantwoord, terwijl de vervuiling zich ondertussen verder verspreidt (SchipholWatch, 2026). De gemeente Amsterdam draaide in januari 2026 op voor een deel van de saneringskosten bij opnieuw ontdekte bodemvervuiling op Schiphol-terrein (SchipholWatch, 2026).

Op nationaal niveau participeert Noord-Holland in het IPO-overleg (Interprovinciaal Overleg) over PFAS-beleid. De provincie pleit voor strengere Europese emissienormen en voor betere registratie van PFAS-houdende stoffen in productieprocessen en pesticiden.

Het RIVM monitort PFAS in drinkwater, oppervlaktewater, bodem en voedsel op nationale schaal en publiceert hierover regelmatig actuele overzichten. De resultaten worden door de provincie gebruikt om handhavingsprioriteiten te stellen (RIVM, 2025).

Veelgestelde vragen

Is het drinkwater in Noord-Holland veilig om te drinken?

Ja, het drinkwater dat PWN levert voldoet aan de wettelijke PFAS-norm van 100 ng/L (som PFAS). PWN past actief-koolfiltratie toe om PFAS te verwijderen. Controleer de actuele kwaliteitsrapporten op de website van PWN voor uw postcodegebied.

Mag ik vis vangen en eten uit de wateren rond Schiphol?

De GGD Kennemerland adviseert als voorzorgsmaatregel af te zien van het eten van zelfgevangen vis uit de wateren in de directe omgeving van Schiphol. Dit geldt met name voor de Ringvaart en aangrenzende poldersloten.

Welk bedrijf vervuilt het meest met PFAS in Noord-Holland?

Schiphol Airport is historisch de grootste puntbron van PFAS in de provincie, door het jarenlange gebruik van PFOS-houdend blusschuim. Tata Steel IJmuiden is een tweede significante bron via industriele emissies naar lucht en water.

Wat is PFOS en waarom is het zo gevaarlijk?

PFOS (perfluoroctaansulfonzuur) is een specifieke PFAS-stof die werd gebruikt in blusschuim (AFFF) en textielveredeling. Het breekt niet af in het milieu, hoopt zich op in levende organismen en kan bij langdurige blootstelling leiden tot verhoogd cholesterol, leverafwijkingen, een verzwakt immuunsysteem en een lager geboortegewicht bij baby's (RIVM, 2025).

Wanneer is de bodem bij Schiphol gesaneerd?

Schiphol verwacht tot ver in de jaren 2030 bezig te zijn met onderzoek en sanering. In 2026 zijn de eerste saneringen bij Brandweerpost Vijfhuizen van start gegaan en is een grondreinigingsinstallatie in gebruik genomen. Van de ruim 100 verdachte locaties moeten er nog 73 worden onderzocht (Schiphol.nl, 2026).

Kan ik zelf testen of mijn tuin PFAS-verontreinigd is?

Via gecertificeerde laboratoria zijn bodemmonsters te laten analyseren op PFAS. De gemeente of de ODNZKG kan advies geven of uw locatie in een risicogebied valt. Op de provinciale PFAS-bodemkwaliteitskaart is een eerste indicatie te vinden van de achtergrondbelasting in uw regio.

Wat doet de provincie Noord-Holland concreet tegen PFAS?

De provincie inventariseert aandachtslocaties, stelt via de omgevingsdiensten handhavingseisen aan bedrijven, verplicht Schiphol tot onderzoek en sanering, en participeert in nationaal en Europees beleid voor strengere PFAS-normen. Gemeenten zijn verplicht om de PFAS-bodemkwaliteitskaart te hanteren bij grondverzet en bouwprojecten.